Documenta 15, Kassel

Net als elke 5 jaar, is er in 2022 weer een Documenta expositie in Kassel. Na de opening eerder dit jaar, waren de eerste recensies niet erg positief. En omdat we sowieso toch wel zin hadden om te gaan kijken, zijn we de verdere geluiden over het gebodene maar uit de weg gegaan. We kwamen dus redelijk onvoorbereid aan, al was het natuurlijk niet gelukt om de enorme rel over antisemitische kunstwerken (inmiddels verwijderd) geheel te negeren.

Welnu, het moet gezegd, de thuisblijvers hadden deze keer toch wel gelijk. De curator heeft de samenstelling van de gehele tentoonstelling (met tientallen lokaties) in handen gegeven van het Indonesische kunstenaarscollectief Ruangrupa, waarvan de leden heel veel meningen hebben (over het boze westen en zo), maar weinig of geen vaardigheden om die meningen om te zetten in interessante kunst. Vrijwel alle werken zijn boos,  onbeholpen en knullig. Een heel beroerde combinatie, geheel geschikt voor tussen de schuifdeuren op de lagere school.

Voor zover ze er niet aan toe kwamen om alle expositieruimtes zelf te vullen met hun knutsels, hebben ze (hun vele) vrienden uitgenodigd, ook allemaal met vergelijkbare meningen en (gebrek aan) vaardigheden. Dus na twee-en-een-halve dag kunst kijken hebben we misschien 10 kunstwerken gezien die die naam waardig zijn, en 9.990 waarvoor dat niet geldt.

Desondanks, een citytrip Kassel is altijd wel leuk (best een fijne stad), en het was ook wel aardig om naar de rafelranden van de stad te gaan, waar een oude fabriekshal was omgebouwd tot expositieruimte.

Maar of de Documenta 2027 ons weer uit de stoel krijgt? Afwachten...

Bij de foto's:
- linksboven: Park Kalsaue, the Net Collective, 'Return to Sender' (kledingafval)
- rechtsboven: foto in  de Hübner Areal (vervallen fabriek)
- middenlinks: Ottoneum
- middenrechts: Documentahalle, Baan Noorg Collaborative Arts and Culture, 'The Rituals of Things'
- linksonder: Documentahalle, Wajukuu Art Project
- reechtsonder: Grimmwelt, Agus Nur Amal PMTOH, Tritangtu

Zuid Afrika (Stellenbosch, final)

Onze laatste dag in Stellenbosch zijn we gestart met een lange wandeling in het Hottentots-Holland Mountain Catchment Area ten zuid-oosten van de stad. Een mooi zonnige dag, maar wel met af en toe windvlagen waar we maar nét tegenin konden wandelen. Gelukkig hadden we de tweede helft van de wandeling wind mee. Prachtige tocht.

In de middag hebben we nog even de Botanische Tuin verkend, en ook dat was de moeite waard. Goed, morgen nog wat lummelen in en om Kaapstad, en dan een late avondvlucht terug naar Nederland. Het was al met al een prachtige tocht.

Bij de foto's:
- boven, links: Loes in de Hottentots
- boven, rechts: Ronald in de Hottentots
- onder links: in de Botanische Tuin moet de tuinman te water om de lotus bij te houden
- onder, rechts: Victoria Regina & Nijlgans in de Botanische Tuin

Zuid Afrika, part 4 (Stellenbosch)

We zijn aangekomen op onze laatste verblijfplaats, Stellenbosch. Ons favoriete restaurant van een eerder bezoek, jaren geleden, Oppie Dorp, heeft de Corona-crisis niet overleefd (hoewel Tripadvisor gewoon recente recensies blijft publiceren, hoe zit dat?). Maar verder blijft het een heerlijke stadje, vol Kaapse huisjes, leuke winkels en ontzettend veel studenten.

In het Rubert Museum heeft men veel werk van Pierneef, een schilder die in Zuid Afrika wereldberoemd is, en waavan Loes ook fan is. Daarnaast hebben we twee wijnhuizen in de omgeving bezocht. Niet om hun wijnen te proeven (geen goed idee om 10 uur in de ochtend, dachten we), maar om door de bijbehorende tuinen - al dan niet met kunst - te dwalen. De bewakers aan de poort van de wine estates lijken wel wat beteuterd te kijken als je meldt dat je niet voor de 'wine tasting' komt, maar ze laten je wel door. De tuin van Rustenburg was prachtig, met de indrukwekkende Simonsberg op de achtergrond. De tuin van Delaire / Graff zou, volgens hun website, vol moeten staan met 'indrukwekkende kunstwerken, verzameld door één van de beroemdste kunstverzamelraars ter wereld, de heer Graff zelf'. Daar klopte niet zo heel veel van (hetgeen misschien ook wel te verwachten is als iemand zichzelf zo luidruchtig feliciteert). Maar toch, een mooie plek was het wel.

Bij de foto's:
- boven, links: regenachtig weer in Franschhoek
- boven, rechts: Loes bij werk van Pierneef, in de Rupert Museum
- onder links: de tuin van Rustenburg Wine Estate
- onder, rechts: uitzicht over de Hottentots Holland Mountains vanaf de Delaire / Graff Estate

Zuid Afrika, part 3 (Hermanus)

Op onze laatste ochtend in Kaapstad is het zwaar bewolkt. Maar met onze trek naar het oosten klaart het gelukkig op. De kustroute naar Hermanus leidt eerst langs de sloppen van Khayelitsha (elke bouwval heeft tegenwoordig wel een schotelantenne, dus dat is vooruitgang), 'Strand' (zelden heeft men minder lang nagedacht over een plaatsnaam) en Betty's Bay, waar we de pinguin kolonie hebben bekeken.

Daarna door naar Hermanus, een leuke kustplaats waar men in het seizoen de walvissen vanaf de kust kan observeren. Maar het is nu niet het seizoen (geen grote teleurstelling, want dat wisten we al). Ook zonder uitzicht op walvissen kun je hier mooi wandelen tusen het fynbos langs de rotsachtige kust.

Bij de foto's:
- boven, links: Lion's Head (in CapeTown) in de mist, op de Kloof Nek Road
- boven, rechts: Betty's Bay, met scheepswrak (links) en pinguin (rechtsvoor)
- midden links: Loes als 'cow girl' in koffiestop 'Plaaskombuis' in de Hemel-en-Aarde-valley
- midden, rechts: door onderhoud aan de tweebaanswegen zijn lange stukken éénrichtingsverkeer, met lange wachttijden (10 minuten of meer) tot gevolg
- onder: dit vissersbootje in de haven van Hermanus gaat nergens meer heen (behalve wellicht recht naar beneden).

Zuid Afrika, part 2 (Kaapstad)

Vandaag hebben we niet in Kaapstad zelf doorgebracht, maar in de omgeving.

Eerst via de zuidelijke kustweg naar Hout Bay, waar je prima cappucino kunt krijgen (wisten we ons te herinneren van een eerder bezoek). Daarna via de 'Chapmans Peak Drive', een met veel moeite op het gebergte veroverde kustroute van Hout Bay naar het zuidelijker gelegen Noordhoek (nee wij snappen die naam ook niet).

Vandaar door naar Kalk Bay, ooit een slaperig plaatsje aan de kust maar immiddels helemaal hip and happening, en daardoor (of 'toch') heel leuk. Daarmee zitten onze paar dagen in Cape Town er op, en zijn we klaar om morgen door te reizen naar Hermanus.

Bij de foto's:
- boven: uit de dashcam, Chapmans Peak Drive
- daaronder: uit de dashcam, zicht op Lion's Head (links), Camps Bay (rechts daarvan) en de tafelberg (midden tot rechts)
- onder, links: zonsondergang in de Camps Bay Retreat
- onder, rechts; aan de kust bij Noordhoek

Zuid Afrika, part 1 (Kaapstad)

Goed, de 'uitdagende wegen' liggen achter ons, we zijn gearriveerd in Zuid Afrika, Camps Bay (om de hoek bij Cape Town).

Wel even schakelen van de volslagen leegte van Namibie, waar je soms een uur lang geen andere automobilist tegenkomt, naar het 'hip and happening' gebeuren in Camps Bay, waar het razend druk is. En daar komt bij, het waait hier krankzinnig hard! De wind komt hier aanloeien uit het zuiden (en wordt door niets afgeremd tussen Antarctica en hier) en maakt echt een gigakabaal. Ons hele houten 'deck house' staat te wapperen. De vorige keer dat we hier waren werden we gestoord door (en van) de blushelikopters die voortdurend laag overvlogen, pendelend tussen vuur en zee, deze keer is het dus de wind.

Ook in Cape Town zelf staat een straffe bries, maar wel iets beter te doorstaan dan aan de boulevard van Camps Bay. De binnenstad heeft flink te leiden gehad onder (de economische crisis ten gevolge van) Covid. Long Street en Loop Street waren vroeger leuk, maar bestaan nu goeddeels uit failliete winkels en lege bedrijfspanden. De armoede is ook behoorlijk schrijnend: bij elk stoplicht staat wel iemand tussen de optrekkende auto's de daklozenkrant te verkopen of iets in die geest, of houdt gewoon een bord omhoog met de tekst 'I am hungry'. Je kan niet veel anders doen dan er omheen rijden.

Bij de foto's:
- boven: uit de dashcam, 'moeizame weg nummer 87', een (gelukkig) droge rivierbedding in de D1935 nabij Usakos (Namibië)
- daaronder: uit de dashcam, 'moeizame weg nummer 93', een iets minder droge rivierbedding in de C32 nabij Karibib (Namibië)
- daaronder: aankomst in Cape Town, vliegend over de sloppenwijken van de 'cape flats'
- daaronder: daklozenkrantverkoper (met officieel hesje, dat dan weer wel) en rolstoeler met 1 hand en nul voeten, bedelend bij een stoplicht
- onder, links: Zeit MOCAA museum voor moderne kunst (dat werd wel tijd na al die natuur)
- onder, rechts; zonsondergang in Camps Bay, met Ronald met palmbomencoup.

Namibië, part 9 (Etusis)

Onze laatste lodge in Namibië (afgezien dan van een overnachting in Windhoek) is de Etusis Lodge nabij Karibib. Een familie-aangelegenheid aan het einde van een 16 km lange en ontzettend hobbelige oprit over eigen terrein. Mooi gelegen bij een waterreservoir dat in dit natte jaar goed is gevuld en veel vogels en andere dieren aantrekt. De lijst met alle hier ooit gespotte vogels is inmiddels 197 entries lang. Daar hebben wij, wegens gebrek aan kennis, geen nieuwe entry aan kunnen toevoegen.

Vanochtend hebben we een wandeling gemaakt (video) in het gebergte achter de lodge, de 'waterfall trail'. Erg mooi, maar de betreffende waterval was slechts zo'n 40 centimeter hoog. Blijbaar voor Namibische begrippen toch al heel wat.

Goed, morgen nog een flinke rit naar Windhoek, en dan overmorgen een vroege vlucht naar Kaapstad. Namibië was (weer) prachtig, en heel veel groener dan verwacht.

Namibië, part 8 (Erongo mountains)

We zitten in de Hohenstein lodge vrijwel alleen duitse gasten), aan de voet van de Erongo Mountains. Wederom een plek die alleen na lange stukken gravelroad te bereiken is. Zittend op je eigen terrasje heb je mooi uitzicht om de omringende natuur. Er schijnen hier giraffen te zitten, maar die hebben we helaas nog niet gezien. Gelukkig ook vrijwel geen koringkrieken, de gepantserde krekels die vooral in Rostock een ware plaag vormden. Wel veel vogels, een baviaan en een gemsbok. 

Wederom prachtig wandelgebied, maar dat moet je wel vroeg doen, want anders wordt het te heet. Straks een sundowner drive, dus dat wordt weer een gin-tonic.

Bij de foto's:
- boven, Erongo Mountains. Er 'wonen' mensen op die een permit hebben om naar edelstenen te zoeken. Een hard bestaan.
- daaronder: zonsondergang vanaf de lodge
- daaronder, links: zonsondergang bij de Spitzkoppe
- daaronder, rechts: wildlife tijdens de ochtendwandeling
- onder: Erongo Mountns, ochtendwandeling
 

Namibië, part 7 (Swakopmund)

Al zwervend hebben we het leuke deel van Swakopmund nu wel verkend, al loopt de stad kilometers door langs het strand naar het noorden in een onafzienbare reeks van 'luxury living beachfront appartments' die na een tijdje wel op elkaar beginnen te lijken. Het mooiste blijven toch de Jugendstil-achtige bouwwerken uit het begin van de 20e eeuw, sommige liefdevol gerestaureerd, andere 'between owners' of iets wat daarop lijkt.

Deze ochtend zijn we even naar Wlotzkasbaken gereden, 30 km boven Swakopmund. Bijna alleen al vanwege de plaatsnaam een bezoekje waard. Een vreemd dorp met een mengeling van 'echte' huizen en informele zelfbouwconstructies met zeecontainers, allemaal zelfvoorzienend (dus met een eigen 'watertoren'), en allemaal op ruime afstand van elkaar, alsof het risico op burenruzies tot grote hoogte is gestegen. Dat zou ook best kunnen, want veel bouwsels zijn hier neergezet zonder zich om het eigenaarschap van de grond te bekommeren, en er is dan ook een lange traditie van rechtszaken en ander juridisch ongerief verbonden aan de naam Wlotzkasbaken. Gekke plek.

Goed, Swakopmund zit er bijna op voor ons, we zullen de goede koffiezaken missen, maar verheugen ons op de Erongo Mountains...

Bij de foto's:
- boven, links en rechts: jugendstillerige huizen in Swakopmund
- daaronder: huizenknutsels in Wlotzkasbaken
- bijna onder, links: Loes op de pier van Swakopmund
- bijna onder, rechts: de begraafplaats grenst aan de zandduinen
- onder: (tamme) kamelen in de monding van de Swakop rivier, die vrijwel altijd droog staat

Namibië, part 6 (Rostock - Swakopmund)

In de Rostock Ritz Lodge hebben we een avondtourtje gemaakt in een aftandse jeep met (zowat) houten banken en alleen beenruimte voor dwergen. Ondanks dat ongemak was het een mooie tocht, met wat nieuwsgierige zebra's in de buurt, en de onontkoombare gin-tonic op een heuveltop bij zonsondergang.

De volgende dag zijn we vertrokken richting Swakopmund, zo'n 240 kilometer over soms redelijke en soms treurigstemmende gravelwegen, met korte stops in de Kuiseb Canyon en bij de Vogelfederberg. Na de twee desert lodges voelt Swakopmund wel heel erg als de 'bewoonde wereld', ook al is het nu ook weer niet zó'n grote stad. Het is hier minstens 10 graden koeler (dus rond de 20), door de nabijheid van de hier steenkoude Atlantische oceaan. En verder is alles hier zeer Duits, de architectuur (veel jungendstil huizen uit begin 20e eeuw), de restaurants. En op de begraafplaats is er ook nog alle aandacht voor de Duitsers die 'stierven voor het vaderland' terwijl ze genocide pleegden op de plaatselijke Herero's (zo'n 80% van de inheemsen kwam om tussen 1904 en 1908). Toch is Swakopmund een heel leuke plaats, met krankzinnig brede (ongeasfalteerde) straten, de meeste met heel weinig verkeer (een soort wild west vibe, maar dan in het Duits, in Afrika).

Na enig dubben hadden we besloten een bezoek te brengen aan de 'Kristall Galerie' (niet 's nachts geopend), maar die werd net gerenoveerd ('Prepare for a "WOW"' stond er op de deur, maar ja, wij blijven niet hier het einde van de werkzaamheden afwachten). In plaats daarvan gingen we naar het Swakopmund Museum, gesticht door een tandarts in de jaren 50, en de sfeer van knulligheid die dat feit oproept stemt geheel overeen met de inventaris van speelgoedautootjesverzamelingen, diorama's van belangwekkende momenten in de Namibische geschiedenis (natuurlijk vanuit Duits perspectief) en opgezette dieren. Met de juiste mind-set toch een zeer geslaagd bezoek.

Bij de foto's:
- boven: een zebra nabij de Rostock Ritz lodge
- bijna boven: kruisende struisvogel op de C14
- bijna onder, links: de bijzondere rotsformaties van de vogelfederberg
- bijna onder, rechts: Swakopmund museum
- onder: Rhode Allee, Swakopmund

 

Namibië, part 5 (rostock)

 De 'Sunrise Walk' (nou ja, wij waren iets later) nabij de Rostock Ritz lodge, tussen Solitaire en Walvis Bay.

Namibië, part 4 (Namib Desert lodge, Solitaire)

Vanochtend hebben we een laatste ochtendwandeling gemaakt bij de Namib Desert Lodge; 07.00 uur op, en direct naar buiten, waar het Namibische gras zachtjes ruist in de ochtendbries.

We hadden geluk met onze Sundowner Drive van eergisteren, met in totaal 4 gasten. Want gisteravond gingen er 6 afgeladen jeeps op pad, toch een wat andere vibe. Het blijkt dat er veel Namibiërs uit de stad een weekendje deze kant op komen, omdat de woestijn (deels) zo mooi groen is. De hele lodge zat dan ook propvol.

Vandaag hebben we maar een uurtje of twee te gaan naar ons volgende verblijf, dus alle tijd om aan te leggen in Solitaire, een vlek op de wereldkaart die in onze extended family toch een belangrijke plaats inneemt. Beroemd om de appeltaart, maar we hadden nét ontbeten, en bovendien is de bakker dicht op zondag, dus kun je daarvoor alleen in het restaurant van de lodge terecht. Maar ja, is die appeltaart dan wel van vandaag? Wij dachten van niet. Wel lekkere koffie trouwens.

Een uurtje later waren we dan al geaariveerd in onze volgende lodge, de 'Rostock Ritz', waarover we de komende dagen nog wel zullen berichten. Wij hebben gelummeld in onze 'suite' (gratis upgrade!) en naast het zwembad, waar ik (Ronald) al snel werd 'bezet' door eerst 1 en later 2 stokstaartjes die wel van een warm buikje hielden blijkbaar. Dat duurde een uur of 2, en toen heb ik ze toch maar eens met zachte hand verwijderd.

Bij de foto's:
- boven: de nacht valt over de Namib Desert Lodge
- midden: de C19 nabij Sesriem
- linksonder: Solitaire Supermarket, onze laatste kans om water en/of koekjes te scoren
- rechtsonder: de stokstaartjes van de Rostock Ritz