Venetië, Biennale 2026, part 3

De derde dag is bestemd voor een aantal andere paviljoens, verpreid over de stad, al dan niet tot de Biennale behorend. 

In de ochtend gaan we eerst naar de Chiesa della Pieta voor werk van de voormalige boeddhistische monnik Wallace Chan (prachtige glimmende details in een soort van 3d mandala-achtige objecten), en daarna naar het privé-museum van de Britse kunstenaar Anish Kapoor in Venetië, het Palazzo Manfrini. Wij zijn beide fan van Kapoor, dat begon in 2002 met zijn prachtige installatie 'Marsyas' in het Tate Modern in Londen. En ook in zijn Venetiaanse paleis heeft hij weer hele mooie werken staan. De rest van de dag hebben we, al zwervend door de stad, nog enkele andere tentoonstellingen bezocht, maar de eerste twee waren de mooiste.

Al met al viel Venetië en de kunst niet tegen, na alle negatieve verhalen vooraf. En ons verblijf aan de Calle dei Furlani was ook prima in orde (al waren de drie steile trappen soms wel wat veel na onze lange omzwervingen door de stad)

 Bij de foto's:
- linksboven: verstilde glimmers van Wallace Chan
- rechtsboven: Palazzo Manfrini, Anish Kapoor
- linksmidden: Anish Kapoor
- rechtsmidden: Anish Kapoor
- onder: Loes is jarig, dat vieren we bij 'Alla Conchiglia' langs de Rio de San Lorenzo.

 

Venetië, Biennale 2026, part 2

Dag 2 besteden we aan de tentoonstellingen in het Arsenaal, het oude havencomplex waar vroeger de schepen werden gebouwd waarmee Venetië de Middelandse zee beheerste. Prachtige oude pakhuizen, met héél véél kunst. We halen met enige moeite de eindstreep, maar zijn nu wel een beetje kunstdoof. In de avond wandelen we naar een Chinees restaurant in de buurt van het San Marco plein.

Bij de foto's:
- linksboven: Arsenaal, Kaloki Nyamai
- rechtsboven: Arsenaal, Senzeni Marasela
- linksmidden: Arsenaal, Nick Cave (nee, niet die)
- rechtsmidden: Arsenaal, Een Chinese robot kalligrafeert
- onder: aankomst van kunst uit Oekraine in Venetië

Venetië, Biennale 2026, part 1

De biennale is weer losgebarsten in Venetië. Er is dit jaar veel gedoe (curator overleden, Rusland & Israel mogen, tot onvrede van velen, weer meedoen, stakingen, ruzies), maar dat is geen reden om thuis te blijven.

Venetië is sowieso een heerlijke stad om te bezoeken.

Dag 1 is voor de Giardini in het zuid-oosten van de stad, met het centrale paviljoen en de 'klassieke' landen-paviljoens van de Biennale. Ondanks alle ophef vooraf, zijn de paviljoens van Rusland en Israel gewoon dicht. De Verenigde Staten doen ook mee, met door Trump goedgekeurde kunst, dus dat paviljoen kunnen we ook wel (sterker nog, móeten we) overslaan. Maar voor de rest is er voldoende leuks te vinden.

Bij de foto's:
- linksboven: Centraal paviljoen, Tammy Nguyen
- rechtsboven: Centraal paviljoen, Sabian Baumann 
- linksmidden: Het paviljoen van Griekenland is omgebouwd tot een soort van videodiscotheek, geschikt voor selfies
- rechtsmidden: In het paviljoen van Spanje heeft Oriol Vilanova zo'n 50.000 ansichtkaarten netjes opgehangen, geordend op kleur en thematiek
- onder: Het Poolse paviljoen toont met Liquid Tongues een soort van onderwaterzangkoor

 

2026-04 Berlijn

Citytrip Berlijn, dat is al weer een tijd geleden. De ICE trein rijdt lekker door, en het hotel ligt op loopafstand (langs de Spree) van het station. De reden voor ons bezoek (voor zover nodig) is dat we het recent geopende Humboldt Forum nog niet hebben bezocht, een nieuw museum op het beroemde museum-insel met een moeizame ontstaansgeschiedenis.

De eerste dag besteden we echter aan het 'mini Pergamon-museum' (het hoofdgebouw is dicht voor renovatie). Dat is misschien wel een verbetering: een paar highlights (in plaats van tientallen zalen met duizenden spullen), en als hoogtepunt een koepel met een 360 graden projectie van het echte Pergamon in klein-Azië. Heel kitsch en heel leuk. Daarna kort door de Alte Nationalgalerie (die ook hevig aan een opfrisbeurt toe is) en een leuke wandeling door Mitte, Scheunenviertel en Prenzlauer Berg.

Op dag 2 hebben we het Humboldt Forum bezocht, een mengeling van herbouwde oude glorie en strakke nieuwbouw. Er is (verwarrend) veel te zien en te doen, wij hebben ons beperkt tot de etnische kunst. Mooie spullen uit niet-westerse landen, maar je kunt je afvragen of dit het beste moment in de geschiedenis is om een museum met koloniale roofkunst te openen. Ze doen wel hun best, met veel excuus-uitleg, en er worden ook best veel objecten teruggegeven aan de landen van herkomst. Daarna door naar de Holzmarkt (een soort permanent festivalterrein met zelfgeknutselde gebouwen van sloophout langs de Spree), de East Side Gallery (het langste stuk Berlijnse Muur dat nog staat) en de flagship store van Humana: een aftands warenhuis van 5 verdiepingen met (alleen maar) tweedehands kleding, in de voormalige oostduitse wijk Friedrichshain. Lang gewinkeld, niets gekocht.

Op de laatste dag zijn we helemaal de andere kant opgegaan (wijk Charlottenburg) voor een bezoek aan Art Deco museum Bröhan. Hele mooi elegante spulletjes. Al met al een paar heerlijke dagen.

Bij de foto's:

- linksboven: video in het mini Pergamon museum

- rechtsboven: lunch bij de 'Ständige Vertretung' langs de Spree

- linksmidden: Albrecht von Preussen waakt over Charlottenburg

- rechtsmidden: digitale kunst in het Humboldt Forum

- linksonder: Nefertiti in het Neuses museum

- rechtsonder: wat er rest van de Bauakademie op de Schinkelplatz

2025-09 Rendsburg, Kopenhagen & Lübeck

Hoogste tijd om Sanne & co weer eens te bezoeken in Kopenhagen (nou ja, Glostrup). Dat valt mooi te combineren met een hernieuwd bezoekje aan Nordart, een grote jaarlijkse expo in Rendsburg, en, om de terugweg te breken, Lubeck.

Nordart blijkt zeer de moeite waard, vooral de oude fabriekshal die bomvol staat met actuele kunst (waaronder verrassend veel schilderkunst). De beeldentuin bevat voor de helft werk dat we al kennen van eerdere bezoeken jaren geleden, maar toch ook wel wat leuk nieuw werk zoals 'Walking Man' van Su Xinping. China is sowieso goed vertegenwoordigd op deze expo. En naast de kunst blijft het NOK (Nord - Ostsee Kanal) ook altijd leuk. Er komen regelmatig schepen voorbij (van Kiel naar Hamburg of andersom) die veel te groot lijken voor het kanaal. De plaatselijk wereldberoemde 'Schwebefähre', een soort van pont die niet vaart maar zweeft aan kabels onder een spoorbrug van 60 meter hoog, was wederom niet in bedrijf. Ik denk niet dat het er ooit nog van komt om een tochtje te maken met deze contraptie. Nou ja, je mist meer dan je meemaakt.

Kopenhagen was weer een feestje, heerlijke stad om rond te slenteren of fietsen (o.a. naar de nieuwe wijk Nordhavn). En het (voor ons) nieuwe huis van Sanne & co was ook heel leuk om te zien.

Na twee dagen terug met de ferry naar Puttgarden, en, even verderop, Lubeck. Vooral bekend omdat Bach er ooit naar toe is gewandeld om de in die tijd zeer beroemde muzikant/componist Buxtehude te horen en ontmoeten. We hebben de kerk bezocht waar een en ander zich heeft afgespeeld, dus we hebben zeker punten gescoord voor de klassieke canon. Leuke hanzestad, mooi gerestaureerd.

Dus, heel fijn weekje. Wel veel auto-kilometers... 

Bij de foto's:

- Bovenlinks: Loes bij het NOK (Nord Ostsee Kanal)

- Bovenmidden: Nordart, Walking Man

- Bovenrechts: Nordart, Mr. Pinocchio

- Middenlinks: Nordart

- Middenmidden: Kopenhagen, Glyptotek museum

- Middenrechts: Kopenhagen, Karen Blixen & Loes (rechts)

- Onderlinks: Kopenhagen, Nordhavn, zwemmen in de haven

- Onderrechts: Lubeck, Holstentor

2025-08 Dusseldorf

We zijn op pad voor een korte citytrip naar Dusseldorf. Op de heenweg bezoeken we in Essen de Zollverein (roestige installaties van wereld-erfgoed niveau. Prachtig wandelgebied tussen de afgedankte fabrieken) en het Folkwang Museum (waar men van alle wereldsterren uit de 20e eeuw wel een kunstwerk heeft staan. Leuk maar ook niet zo heel erg verrassend).

Ons hotel in de 'Mediënhafen' ligt mooi aan de Rijn en op loopafstand van de Königsallee, één van de meest luxueuze winkelstraten ter wereld (gelukkig was er naast alle Swarovski en andere meuk ook een leuk overhemd te vinden in een Zalando Outlet). De Immermannstrasse is ook leuk, vol met Japanse winkels die nauwelijks moeite doen om hun waren ook in westers schrift aan te prijzen. Schappen vol onbegrijpelijke spullen dus.

Op de terugweg hebben we in Duisburg nog even het Lehmbruck Museum bezocht, gespecialiseerd in beeldhouwkunst (van meneer Lehmbruck, maar gelukkig ook van Giacometti, Tinguely en anderen).

Al met al, heerlijk weekeinde.

Bij de foto's:
- Boven: Zollverein
- Middenlinks: Zollverein
- Middenrechts: Dussledorf, Medienhafen
- Linksonder: Museum Folkwang, Essen
- Rechtsonder: Museum Lehmbruck, Duisburg

2024-11 Duitsland, Frankfurt

Vanaf Keulen is het niet zo héél ver meer naar Frankfurt, en daar neemt een vriendin van ons deel aan de Discovery Art Fair, dus is het leuk om haar even te bezoeken in de hallen van de Frankfurter Messe.

Van Frankfurt zelf hebben we zeker niet alles gezien, want we waren er maar kort. Maar toch kregen we wel een aardige indruk: veel rijkdom (hoge kantorenflats aan straten die aan New York doen denken, winkelstraten met werkelijk alle 'grote namen' die we ooit zijn tegengekomen), ook veel armoede (grote aantallen zwervers tussen het treinstation en ons hotel, we raakten nog verzeild in de goede doelen voedselbedeling), en inderdaad, aan de rand van de stad, ook heel veel beurshallen. Toch lijkt ook hier het oude (nou ja, heropgeboude) centrum wel de moeite waard, en de ligging aan de Main is ook fraai.

Bij de foto's:

- links boven: hoogbouw bij de Frankfurter Messe

- middenboven: Schiller negeert hardnekkig het Central Business District

- rechtsboven: de 'Discovery Art Fair'

- linksonder: Frankfurt, Römerberg

- rechtsonder: Gallusanlage, CBD

 

2024-10 Duitsland, Keulen

Keulen ligt om de hoek, maar toch zijn we er nog nooit geweest (nou ja, een paar uur voor mijn werk ooit). Leuke bestemming voor een city-trip leek ons.

En inderdaad, dat viel helemaal niet tegen. Een goed hotel naast de Rijn, op loopafstand (ook langs de Rijn) naar het oude centrum. Nou ja, het nieuwe centrum, herbouwd volgens de oude bouwtekeningen, want in 1945 stond hier niet zo veel meer overeind, behalve dan de boven alles uittorende Dom die de oorlog verrassend goed had doorstaan.

Dat is meteen ook de meest indrukwekkende bezienswaardigheid van de stad, maar er zijn er meer: het Ludwig-museum met meer 20e-eeuwse kunst dan wij (in één sessie) aankunnen, een mooie beeldentuin, een kabelbaantje en imponerend brede brug (voor heel veel treinen en wat voetgangers en fietsers) over de rivier,
leuke winkelstraatjes en restaurants (waaronder vooral ook veel 'oer-Duitse'). Met het goede weer dat we troffen, een heerlijke bestemming voor een paar dagen. En je bent er zo.

 

Bij de foto's:

- linksboven: klassieke currywurst bij de 'Matrosen-Grill' in de haven.

- rechtsboven: de Hohenzollernbrücke, twee keer zo zwaar als ooit vanwege de hangslotenplaag.

- linksmidden: fantasiebouwwerk in het Skulpturenpark

- rechtsmidden: pop-art in het Ludwig museum

- linksonder: de Dom

- rechtsonder: onthoofde heilige in de Basilika St. Aposteln

 

2024-07 Duitsland, Dresden

Dresden is in Februari 1945 volledig plat gebombardeerd door de geallieerden, waarbij minstens 20.000 burgers zijn omgekomen. Het waarom van de operatie is altijd nogal omstreden gebleven, een echt militair doel had het in ieder geval niet.

Hoewel er van het centrum dus nauwelijks iets over was, heeft men (eerst in de DDR-tijd, maar ook daarna) de boel weer aardig heropgebouwd, een proces dat tot op de dag van vandaag nog doorgaat. Eigenlijk is dus alles wat je ziet ´nep´, maar dat vergeet je na een tijdje min of meer en dan wordt het toch een heel aangename stad, mooi gelegen langs de Elbe. Mooie musea, mooie kerken, en een volledig over-the-top gouden ruiterstandbeeld van ene Koning Augustus. En bovendien een uitstekend érg Duits avondmaal op het terras van het Taschenbergpalais.

 

Bij de foto's:

- linksboven: de Elbe

- rechtsboven: überkitch, de 'Goldener Reiter'

- linksmidden: museum Albertinum heeft teveel standbeelden voor een ruime opstelling

- rechtsmidden: de Frauenkirche, recent gerestaureerd voor vele miljoenen

- linksonder: Loes in het Zwinger Palast

- rechtsonder: Zwinger Palast (Kronentor)

2024-07 Duitsland, Leipzig

Sommige mannen hebben modeltreintjes op zolder, en ik heb iets met Duits industrieel erfgoed. Dus toen ik op het web ontdekte dat je een rondleiding kunt maken door de F60, de 'grootste verplaatsbare machine ter wereld', moesten we naar Lichterfeld, waar het ding staat opgesteld.
Aangezien dat heel ver naar het oosten ligt (tegen Polen aan zowat), besloten we om dan ook maar even Leipzig en Dresden te 'doen'.

Leipzig wordt omschreven als 'het nieuwe Berlijn', in de zin dat de rafelrandjes in de hoofdstad langzamerhand wel wat zijn gladgestreken, terwijl ze in Leipzig nog volop aanwezig zouden zijn. In het centrum merk je daar niet zo veel van, met mooi gerestaureerde oude gebouwen en grootse winkelcentra (om en om).

In de wijk Plagwitz zie je dat beter, met veel kraakpanden, graffiti, rare winkeltjes en een tot 'culturele hub' omgebouwde oude Baumwolspinnerei. We moesten wel constateren dat de creatieve types die hier voor reuring zouden moeten zorgen van uitslapen houden (in ieder geval op de dinsdagochtend dat wij er waren).

Via het wandelpad langs de oevers van het Karl Heine Kanal liepen we terug richting centrum. Dat kanaal ligt nogal verzonken, ver beneden straatniveau, en dus ben je, hoewel je door woonwijken loopt, volstrekt geïsoleerd van het rumoer op straat. Leuke wandeling. In het Museum der Bildenden Künste hebben we veel middeleeuwse schilderkunst bewonderd van Rogier van der Weyden, Lucas Cranach en anderen, met hier en daar een toefje moderne inbreng. 

Leuke stad wel, Leipzig.

Bij de foto´s:

- linksboven: Leipzig, Stein Palmen

- rechtsboven: Marktplatz 

- Linksmidden: Baumwolspinnerei, met (op andere momenten) volop culterele activiteiten

- Rechtsmidden: verbouwde pakhuizen langs de Elster

- Linksonder en rechtsonder:Museum der Bildenden Künste

Venetië, Biennale 2024, part 2

Op dag 2 is het tijd voor de expositieruimtes rondom het 'Arsenaal', een lange reeks mooi vervallen oude pakhuizen waar vroeger de oorlogsschepen en handelsvloot aanlegde. Veel video (degenen met 'pratende hoofden' slaan we sowieso over, want dat zijn eerder documentaires dan kunst), en veel kunst die 'de perfide rol van de blanke westerse man in de wereldgeschiedenis' aan de kaak stelt. Dat kán soms mooie kunst opleveren, maar het komt ook voor dat men alleen een idee of emotie heeft, en geen enkele vaardigheid om dat interessant vorm te geven. En het is ook jammer dat gee enkele kunstenaar kritiek heeft op Poetin, Xi of ander tuig. Beetje makkelijk, lui en wel zo veilig om altijd alleen de westerse democratiën de schuld te geven.

Toch zijn er ook wel pareltjes, de paviljoens van Turkije en Saoedi-Arabië bijvoorbeeld, en nog wel meer.

Eenmaal aangekomen bij de 'achteruitgang' van Arsenale Nord nemen we de vaporetto naar het nabijgelegen eiland Certosa. Daar is eigenlijk niets te doen (behalve her en der een speaker in het gras wegens een duits 'akoustisch kunstwerk'), maar dat maakt het nu juist leuk: een soort van natuurgebied midden in de lagune, met tussen de bomen door uitzicht op de kerktorens van Venetië en het Lido. Mooi tochtje.

Op onze laatste dag in Venetië maken we een (kleine) selectie uit de 100+ 'flankerende exposities' die er, náást de Biennale, ook nu te zien zijn (Volhouders zouden hier echt een maand lang elke dag kunst kunnen doen). Het vermelden waard zijn beeldhouwer Berlinde De Bruyckere in de (prachtig tegenover San Marco gelegen) kerk van San Giorgio Maggiore, de titanium beelden van Wallace Chan (begeleid met onderwatermuziek van Brian Eno) en de expositie in de San Lorenzo kerk, al is het ontwijde gebouw hier interessanter dan de toegevoegde kunst.

Al mt al een paar heerlijke dagen, en we zijn weer even volledig kunstdoof wegens overprikkeling.

Bij de foto's:
- Boven & midden: impressies van Het Arsenaal
  (middenrechts: het paviljoen van Saoedi-Arabië)
- linksonder: de kade van het Arsenaal
- middenonder: San Lorenzo
- rechtsonder: Maria met plu (een regelmatig terugkerend motief in de stad)

 

Venetië, Biennale 2024, part 1

Venetië staat, zoals elke twee jaar (nou ja, Covid en een wereldoorlogje nu en dan gooien wel eens roet in het ten...) weer in het teken van de Biennale, voor de 60e keer inmiddels. En zoals wel vaker willen we het zien, dus zijn we in Venetië. In Dorsoduro deze keer, in een hotel nabij de Accademia. De kamer is prima (althans, nadat we in de eerste nacht tegen een uur of drie de laatste mug hebben opgespoord en onschadelijk gemaakt), maar bij het ontbijtbuffet is het gezellig (te) druk.

Op de eerste dag 'doen' we de Giardini in het zuiden van de stad, een mooi lommerijk gebied waar het centrale paviljoen staat (gevuld met de keuze van de curator),
en ook veel 'traditionele' (lees 'westerse') landen hun eigen paviljoen hebben (vaak al een eeuw of langer). Een heerlijk gebied om zowat de hele dag rond te struinen, met kunst in alle soorten en maten (interessant maar onbegrijpelijk, saai, naief, intrigerend, gewoon mooi, etc). Zoals vaker is het Japanse paviljoen erg geslaagd. Yuko Mohri verkent daar de esthetiek van rottend fruit, en weet er, met behulp van elektroden ook geluiden en beweging aan te onttrekken. Heel fraai. De Duitsers gaan voor een soort kruising tussen science fiction en DDR-interieurs, bepaald unheimisch maar boeiend. Australië toont een grafisch indrukwekkende 'First Nation Family Tree' die, al dan niet fictief, 65.000 jaar terug gaat.
Al met al een heerlijke eerste dag, afgesloten met een oosters maal aan de gezellige Campo Santa Margherita.

Bij de foto's:
- linksboven: Zattere, met vrij hoog water
- rechtsboven: Zuid Korea toont een manga-achtige gollem
- linksmidden: Een Duits ruimteschip
- rechtsmidden: intrigerende kunst in het centrale paviljoen
- linksonder: de Amerikanen doen het in kleur
- rechtsonder: Een klein deel van de Australische 'First Nation Family Tree'

Noord-Frankrijk, Lille & Wissant

We maken een korte trip richting Noord Frankrijk. Eerst naar Lens, waar sinds een jaar of tien een dependance van het Louvre staat, daarna door voor een paar overnachtingen in Lille, en tot slot langs de kliffen van de 'Cote Opale' terug naar huis.

Het Louvre Lens is een modernistisch aluminium bouwwerk op het terrein van een oude mijn (al is daar niets meer van te zien). De grootste ruimte, die je gerust een hangar kunt noemen, biedt een overzicht van alle kunst van prehistorische afgodsbeelden totaan (grofweg) het impressionisme. Dat is allemaal niet zo verrassend dus, maar wel mooi uitgestald met topstukken uit de collectie van het Louvre Parijs (nou ja, niet de Mona Lisa), en één hangar is een stuk beter te behappen dan de krankzinnige afmetingen van het 'echte' Louvre in Parijs. Leuk bezoekje dus.

In Lille hebben we een hotel in het centrum uitgezocht, dat vrijwel onbereikbaar blijkt te zijn. Niet alleen is de meest relevante snelweg naar Lille afgesloten (we rijden een half uur heen en weer opzoek naar de 'deviation'), maar in de buurt van het hotel zijn er ook héél véél straten en kruispunten dicht. De VW-routeplanner aan boord van de auto laat het (zoals wel vaker) al heel snel afweten, maar ook juffrouw Google komt er na een tijdje niet meer uit en verwijst ons hardnekkig naar een strak gebarricadeerde doorgang. Zo zijn we van Lens naar Lille ruim twee uur onderweg (in plaats van 35 minuten). Maar eenmaal gearriveerd is al dit leed snel vergeten, want het hotel ligt (verder) prima en het centrum van Lille is een zeer aangename plek om te voet te verkennen.

Op dag twee bezoeken we het Palais des Beaux Arts, een neoclassicistische suikertaart met een mooie collectie, en de Citadelle. Daar tussendoor verkennen we de nauwe straatjes en mooie pleinen van de stad.

Op dag drie hebben we toch weer de auto nodig, want sommige leuke dingen liggen nogal verspreid in de omgeving. Eerst trekken we naar het LaM (Lille Métropole Musée d'art moderne, d'art contemporain et d'art brut) voor een portie Picasso en andere usual (maar soms ook unusual) suspects van de 20e eeuwse kunst. En daarna door naar de Villa Cavrois, een Dudok-achtig woonhuis van enorme allure en afmetingen, in de dertiger jaren neergezet in opdracht van de baas van het mijnbouwbedrijf. Lang heeft hij er niet van kunnen genieten, want het is door de Duitsers geconfisceerd (en uitgewoond), en pas sinds een jaar of 10 weer opgeknapt als museum.

De laatste dag brengen we door in en om Wissant, een kustplaats met een onmiskenbare jaren vijftig-vibe. In de buurt liggen de Cap Gris-Nez en Cap Blanc-Nez, mooie wandelgebieden aan de kust met zicht op de klifffen van Dover aan de overkant. Wissant zelf wordt vooral overspoeld door (jonge) kitesurfers en (oudere) kijkers.

Een paar heerlijke dagen.

Bij de foto's:
- linksboven: Notre-Dame-de-la-Treille, een kathedraal waaraan men pas in 1854 is begonnen
- rechtsboven: Palais des Beaux Arts, een hedendaagse filmversie van middeleeuwse bijbelvoorstellingen, door Andy Guérif
- midden: drie bouwsels uit Lille: de Beffroi van de Chambre de Commerce, de Villa Cavrois, en het voormalige hoofdkantoor van 'la Voix du Nord'
- linksonder: de jaren vijftig zijn nog (lang) niet voorbij in Hotel Bellevue te Wissant
- rechtsonder: het strand van Wissant




 

Venetië, Biennale

De biennale van Venetië van 2021 vindt pas dit jaar plaats, vanwege Corona natuurlijk. De naam is niet (eenmalig) gewijzigd in Triennale.

Na de zeer matige 'kunst' die we in Kassel hadden gezien op de Documenta, waren we wel toe aan een mooie tentoonstelling, en Venetië stelde niet teleur.

De eerste dag hebben we besteedt aan twee 'collateral events', exposities van Anish Kapoor in de Accademia en in z'n net aangeschafte eigen Palazzo Manfrin, en van Marlene Dumas in Palazzo Grassi. Bij de schilderijen van Dumas zwabbert onze waardering altijd tussen 'heel goed' en 'heel slecht', en beide waren hier ruim vertegenwoordigd, dus best de moeite waard. Kapoor pakt helemaal uit, met twee tentoonstellingen tegelijk. Die in de Accademia is wellicht het meest prestieus, want daar hebben ze ook werk van Veronese, Titiaan, Tintoretto, Canaletto, enzovoort enzovoort. Maar de expositie in Palazzo Manfrin is nog leuker: een onttakeld en vervallen paleis, wat Kapoor wil opknappen en omvormen tot zijn internationale 'hoofdkwartier', staat vol met zijn werken, die hier heel goed tot hun recht komen. Heel mooi.

De Biennale zelf, in de Giardini en het Arsenaal, was, zoals altijd, een mengelmoes van boeiende zaken en onzin (en alles daar tussenin). Nieuw dit jaar: een gesloten Russisch paviljoen met uit te kluiten gewassen beveiligers eromheen. Het Hongaarse en Duitse paviljoen zaten midden in een verbouwing; de eerste bleef daarom op slot, maar bij de tweede werd uitgelegd dat het hier een kunstproject betrof. Een heel verschillende aanpak dus...

Het paviljoen van Korea was erg mooi, met technologische (bewegende) kunstwerken. De Australische kunstenaarsdelegatie zal zich niet erg geliefd hebben gemaakt; een eenzame gitarist, verlicht door een videowall waarop abstracte vormen werden getoond, liet zijn instrument continue rondzingen, met behulp van 5 Marshall versterkers op standje 11. Tot in de verre omtrek goed te horen als een irritante lage brom. Het paviljoen zelf was meer een 'Tinitus Accademie'.

De Denen toonden duistere beelden van een mengvorm van mens en paard, maar dan dood. Nogal surrealistisch, en dat leek sowieso wel een thema dit jaar. Dali kan tevreden zijn over zijn nalatenschap.

Al met al een heerlijk bezoek.

 

Documenta 15, Kassel

Net als elke 5 jaar, is er in 2022 weer een Documenta expositie in Kassel. Na de opening eerder dit jaar, waren de eerste recensies niet erg positief. En omdat we sowieso toch wel zin hadden om te gaan kijken, zijn we de verdere geluiden over het gebodene maar uit de weg gegaan. We kwamen dus redelijk onvoorbereid aan, al was het natuurlijk niet gelukt om de enorme rel over antisemitische kunstwerken (inmiddels verwijderd) geheel te negeren.

Welnu, het moet gezegd, de thuisblijvers hadden deze keer toch wel gelijk. De curator heeft de samenstelling van de gehele tentoonstelling (met tientallen lokaties) in handen gegeven van het Indonesische kunstenaarscollectief Ruangrupa, waarvan de leden heel veel meningen hebben (over het boze westen en zo), maar weinig of geen vaardigheden om die meningen om te zetten in interessante kunst. Vrijwel alle werken zijn boos,  onbeholpen en knullig. Een heel beroerde combinatie, geheel geschikt voor tussen de schuifdeuren op de lagere school.

Voor zover ze er niet aan toe kwamen om alle expositieruimtes zelf te vullen met hun knutsels, hebben ze (hun vele) vrienden uitgenodigd, ook allemaal met vergelijkbare meningen en (gebrek aan) vaardigheden. Dus na twee-en-een-halve dag kunst kijken hebben we misschien 10 kunstwerken gezien die die naam waardig zijn, en 9.990 waarvoor dat niet geldt.

Desondanks, een citytrip Kassel is altijd wel leuk (best een fijne stad), en het was ook wel aardig om naar de rafelranden van de stad te gaan, waar een oude fabriekshal was omgebouwd tot expositieruimte.

Maar of de Documenta 2027 ons weer uit de stoel krijgt? Afwachten...

Bij de foto's:
- linksboven: Park Kalsaue, the Net Collective, 'Return to Sender' (kledingafval)
- rechtsboven: foto in  de Hübner Areal (vervallen fabriek)
- middenlinks: Ottoneum
- middenrechts: Documentahalle, Baan Noorg Collaborative Arts and Culture, 'The Rituals of Things'
- linksonder: Documentahalle, Wajukuu Art Project
- reechtsonder: Grimmwelt, Agus Nur Amal PMTOH, Tritangtu

Frankrijk, Giverny

Na een (zeker door Belgie niet erg enerverende) rit van een uurtje of 6 zijn we aangekomen in Giverny, het dorp waar Claude Monet jaren en jaren heeft gewoon en geschilderd, en dat zul je weten ook als je hier bent! Zijn grafsteen staat naast de kerk, en de enige echte straat van het dorp heet de 'Rue Claude Monet' (what else?), en is bezaaid met galerietjes en 'open ateliers'.

Sommige kunstenaars opereren in dezelfde stijl (die zullen wel denken: als mensen hier voor Monet komen, zullen ze mijn schilderijen ook wel mooi vinden. Sommigen heten zelfs Claude), anderen doen het juist helemaal anders (die zullen wel denken: de competitie van Monet in zijn eigen stijl is me iets te heftig). Hoe dan ook, een leuk dorp, dat in deze tijd van het jaar (en/of door Covid) verrassend rustig is. Zeker in de vroege ochtend of het eind van de middag kom je niet veel volk tegen.

Het huis en de tuin van Monet liggen er ook prachtig bij, en zijn ook relatief leeg. Sommige kamers in het huis hebben we zelfs helemaal voor onszelf, en dat is een heel andere ervaring dan om ze te moeten delen met zo'n honderd anderen (zoals we lang geleden bij een eerder bezoek in het hoogseizoen hebben mogen ervaren). En de tuin bloeit, ook al is het eind september, nog als een dolle. Een hele mooie plek.

Omdat men in Giverny de bezoekers iets meer wil bieden dan huis/tuin van Monet en schilderende zzp-ers, is er ook een museum, met werk van verschillende impressionisten en aanpalende stromingen. Aardig maar niet wereldschokkend. Dat geldt ook voor het nabijgelegen Vernon, dat pitoresk aan de Seine ligt en waar je een aangenaam uurtje kunt rondwandelen.

Morgen met een lange rit door naar de  Provence.

Bij de foto's:
- linksboven: de salon in huize Monet; elk stukje muur is bedekt met een schilderij of Japanse prent (dat geldt voor het gehele huis)
- rechtsboven: het centrale pad van de tuin van huize Monet
- midden: Loes op het bruggetje dat regelmatig door de grote meester is geschilderd
- linksonder: het nogal clichematige kasteel van Vernon
- rechtsonder: Vernon, de restanten van de oude brug over de Seine en de 'vieux moulin'.

Büdelsdorf, Kopenhagen en Helgoland (Helnoland)

Nu de omstandigheden het toestaan, is het weer tijd voor familiebezoek in Kopenhagen. En omdat er (veel) kinderspeelgoed mee moet, zal dat met de auto moeten gebeuren. Zo ontstaat het plan om op de heenweg en terugweg 'leuke dingen' te doen in Duitsland.

Het eerste 'leuke ding' is de NordArt expositie in Büdelsdorf. Een elegant verroeste oude fabriekshal vol moderne kunst, met een grote beeldentuin en bijgebouwen er om heen.
Veel kunstenaars van het grote gebaar (vaak uit China of Rusland): tientallen verchroomde dodo's van 1 of 2 meter hoog, de Nachtwacht op ware grootte in brons, 10 gorilla's van 3 meter hoog op een rij, etc. Niet allemaal even subtiel dus, maar toch erg leuk om doorheen te dwalen. En verrassend genoeg zijn de ('normale') schilderijen misschien wel het mooiste.

Eenmaal aangekomen in Kopenhagen gaan we eerst weer eens eten bij onze favoriete noodle bar aldaar, Papa Ramen in Vesterbro. De volgende dag ontmoeten we eerst kort Sanne & Fenya in het Søndermarken park alvorens we ondergronds gaan voor een expositie van Tomás Saraceno in de Cisternerne (oude ondergrondse waterreservoirs). Je moet er op eigen kracht doorheen in een bootje, en dat valt nog niet mee in het pikkedonker. We zijn zo'n beetje de eerste bezoekers van de dag, en het lijkt alsof men nog (lang) niet alle lampen heeft aangedaan. Veel kunst is er (dus?) ook niet te zien, maar ach, het is een gek tochtje, en alleen daarom al leuk.

De volgende dag leveren we het speelgoed uit onze kofferbak in bij Sanne, Morten & Fenya in Glostrup, en vooral de laatste lijkt blij met de twee nieuwe fietsen. Onze indruk was dat het huis al wel vrij vol lag met ander speelgoed, maar, 'never enough of a good thing'. Leuk om te zien hoe het huis is opgeknapt vergeleken met een jaar geleden, en sowieso een hele leuke ochtend.

In de middag hebben we, net als 15 jaar geleden, Rungstedlund bezocht, het voormalige huis van schrijfster Karen Blixen. Het ligt er mooi bij, en het is een fijne middag om door haar tuin te struinen, op weg naar haar graf. Nu we toch met de auto zijn, nemen we de lange en mooie kustweg richting het zuiden terug naar Kopenhagen.

Daarna maken we aanstalten voor het tweede 'leuke ding in Duitsland', een bezoekje aan het eiland Helgoland. Daarvoor moeten we dan eerst van Kopenhagen in Cuxhaven zien te komen (want vandaar vertrekt de ferry naar Helgoland), een rit van 540 kilometer met een veerpont onderweg. Het Duitse deel van de route blijkt zich - gedurende vele uren - te moeten voltrekken op een tweebaansweg met héél véél auto's, dus we zijn lang onderweg (een uur of 8).

Eenmaal aangekomen in Cuxhaven (niet de navel van de wereld) blijken de meeste restaurants tjokvol te zitten en komt de regen horizontaal voorbij. Het lukt nog net om een bordje bami te bemachtigen.

De volgende ochtend is dan het moment aangebroken om de ferry naar Helgoland te nemen, maar het weer is zo mogelijk nóg slechter geworden: donker, stormachtig, kletsnat. Wij voorzien onder deze omstandigheden een onprettige overtocht (het eiland ligt 50 kilometer uit de kust) en weinig wandelplezier. Dus hebben we besloten deze bestemming maar over te slaan ('HellNoLand!'). Volgende keer beter (als die er ooit komt).

Bij de foto's:
- Linksboven: NordArt, Loes tussen Frans Banning Cocq en Willem van Ruytenburch in brons
- Middenboven: NordArt, Ronald verlaat de toren van Babel (op verplichte slofjes)
- Rechtsboven: NordArt, bronzen eerbetoon van Alexander Taratynov aan schilder Ivan Kramskoi en diens schilderij 'the unknown woman'
- Linksmidden: NordArt, Loes legt details vast van werk van Timur D'Vatz
- Rechtsmidden: Kopenhagen, bootje varen in het ondiepe water van de Cisternerne (met 'werk' van Tomás Saraceno)
- Linksonder: Kopenhagen, de oude Carlsberg brouwerij
- Middenonder: Sanne, Fenya & Loes in Søndermarken park
- Rechtsonder: de sombere kust bij Cuxhaven

Kopenhagen & Hamburg

Tussen de verschillende Coronagolven in lukt het nét om een trip naar Kopenhagen te ondernemen. Vanwege de omstandigheden deze keer maar eens per auto, en dat is een lange rit voor één dag (een uur of 9).

Een bezoekje werd hoog tijd, want het was al een flink aantal maanden geleden dat Fenya geboren is, en die hadden we tot nu toe nog niet mogen ontmoeten. Dat is nu gelukkig wel gebeurd, met een bezoekje aan Glostrup op zaterdagochtend, en dat was heel leuk. Maar we hebben ook de tijd genomen om Kopenhagen verder te verkennen.

Eerst op vrijdag op de fiets naar Refshaleøen, met de Amager Bakke (een skibaan annex klimwand op een ultramoderne afvalverbrandingsoven), Reffen (de nieuwste rafelige street food-hotspot van de stad)
en Copenhagen Contemporary (een grote expositieruimte voor moderne kunst in verbouwde pakhuizen). Omdat het prettig fietsweer werd, hebben we zowat de hele stad doorkruist: Nyhavn, Torvehallerne, Nørrebro, Kastellet, Slotsholmen.

De volgende dag hebben we, na Glostrup (en om de hoek) in Ishøj het ARKEN Museum bezocht (veel Damian Hirst, je moet er van houden, en dat lukte voor een middag) en een strandwandeling gemaakt.

Voor de terugweg hadden we geen zin in weer één rit van ruim 900 kilometer, dus hebben we overnacht (en nog een middag rondgezworven) in Hamburg. Al met al een heerlijk weekeinde.

Bij de foto's:
- Linksboven: Refshaleøen, Amager Bakke
- Rechtsboven: Refshaleøen, Reffen street food
- Linksmidden: de tuin van ARKEN Museum
- Rechtsmidden: Refshaleøen, Copenhagen Contemporary
- Linksonder: de Storebæltsbroen tussen Funen & Sjælland
- Rechtsonder: de Speicherstadt van Hamburg

Wuppertal & Dusseldorf

Een korte trip naar het Ruhrgebied. Eerst naar Wuppertal, 'wereldberoemd' om een vorm van openbaar vervoer die alleen hier te vinden is, de 'schwebebahn'. Een soort van hangend treinstel dat grotendeels een traject volgt boven de rivier de Wupper, en ook een stukje boven de straten van de stad. Ook bekend uit de dansfilms van Pina Bausch, en gelukkig net weer in bedrijf na een eerdere ontsporing en lange renovatieperiode.

We hebben een rondje gemaakt van (bijna) het ene uiteinde tot het andere en terug. En gelukkig grotendeels aan het panoramaraam, voor mooi uitzicht op de Wupper of op het onderdoor rijdende overige verkeer. Heel leuk (voor een keer).

We hebben van de gelegenheid gebruik gemaakt om in Wuppertal ook 'Skulpturenpark Waldfrieden' te bezoeken, een beeldentuin met vooral werk van de Brit Tony Cragg (die in de buurt woont), maar ook werk (van allerlei kwaliteit) van anderen. Hele fijne tuin. Daarna door naar Dusseldorf, voor een bezoekje aan de Medienhafen, museum K21, de Kaufhof aan de Königsallee (waar we over het algemeen niet de deur uitkomen zonder een paar nieuwe sokken, want ze hebben nogal wat keuze) en onze favoriete lokale chinees.

Op de terugweg hebben we het 'Landschaftspark Duisburg-Nord' bezocht, een grote kluit wegroestende industriële architectuur waar je in, om en op mag. Daar zijn de Duitsers heel goed in,
in het hergebruiken van industriëel erfgoed.

Bij de foto's:
- Linksboven: Loes bij werk van Thomas Virnich in 'Skulpturenpark Waldfrieden'
- Rechtsboven: de Schwebebahn boven de Kaisserstrasse in Wuppertal
- Middenlinks: Ronald bij werk van Carsten Nicolai in K21
- Middenrechts: Loes bij werk van Hans-Peter Feldmann in K21
- Onderlinks: Dusseldorf, Medienhafen & Rheinturm
- Onderrechts: Mooie roest in 'Landschaftspark Duisburg-Nord'

Venetië, Biennale 2019, part 2

Op dag 3 is het tijd voor het Arsenaal, de schier eindeloze reeks pitoresk verkruimelende loodsen waar minstens zo veel kunst is uitgestald als in de Giardini.

Opvallend hier is een werk van Yin Xiuzhen, een 8 meter hoog beeld (uitgevoerd in lappen stof) van een vliegtuigstoel met een reiziger die de 'noodlandingshouding' aanneemt. Leuk voor als je binnenkort weer moet vliegen :(

Veel video, vaak van doorloop-kwaliteit, maar ook mooi landenpaviljoens van Saudi Arabië (mag je dat nog mooi vinden na Khashoggi?), de Filippijnen, Luxemburg.

Het meest controlversiële 'kunstwerk' is een boot waarin 800 tot 1100 mensen geprobeerd hebben de middelandse zee over te steken vanuit Libië, een tocht die slechts enkele tientallen hebben overleefd. Er is al veel gesproken over de vermeende gevoelloosheid van de bezoekers die vrolijk kletsend langs die boot lopen. Het lijkt mij dat de 'kunstenaar' zelf minstens zo fout is, op het moment dat hij besluit een object op de kop te tikken waarin/waarmee zoveel mensen de dood hebben gevonden. Maar goed, het is wel iets om het over te hebben.

Naarmate je meer het arsenaal induikt, wordt het steeds rustiger. Zeker als je met een (kleine) ferry oversteekt naar de andere kant van de binnenhaven, kom je niet veel mensen meer tegen (en trouwens ook niet zo heel veel kunst, want veel expositieruimtes blijven vandaag dicht). Het is allemaal nogal rafelig, zo aan de achterkant van de Biennale. Maar toch vind je hier ook het grootste kunstwerk van de hele expo, de 10 armen van 10 meter hoog die Lorenzo Quinn over een voormalig dok heeft geplaatst om concepten als wijsheid & liefde uit te drukken. Het is niet mooi, het is zelfs kitch, maar ondanks alles toch indrukwekkend.

Al met al: leuke Biennale. En nee, geen filmster gezien...

Bij de foto's:
- links boven: de vliegtuigstoel van Yin Xiuzhen
- rechts boven: Loes op de spiegelvloer van de Filippijnen
- links midden: Liu Wei
- rechts midden:Anicka Yi
- links onder: Landenpaviljoen van Saudi Arabië
- rechts onder: vier (van de tien) handen van Lorenzo Quinn