Venetië, Biennale 2026, part 3

De derde dag is bestemd voor een aantal andere paviljoens, verpreid over de stad, al dan niet tot de Biennale behorend. 

In de ochtend gaan we eerst naar de Chiesa della Pieta voor werk van de voormalige boeddhistische monnik Wallace Chan (prachtige glimmende details in een soort van 3d mandala-achtige objecten), en daarna naar het privé-museum van de Britse kunstenaar Anish Kapoor in Venetië, het Palazzo Manfrini. Wij zijn beide fan van Kapoor, dat begon in 2002 met zijn prachtige installatie 'Marsyas' in het Tate Modern in Londen. En ook in zijn Venetiaanse paleis heeft hij weer hele mooie werken staan. De rest van de dag hebben we, al zwervend door de stad, nog enkele andere tentoonstellingen bezocht, maar de eerste twee waren de mooiste.

Al met al viel Venetië en de kunst niet tegen, na alle negatieve verhalen vooraf. En ons verblijf aan de Calle dei Furlani was ook prima in orde (al waren de drie steile trappen soms wel wat veel na onze lange omzwervingen door de stad)

 Bij de foto's:
- linksboven: verstilde glimmers van Wallace Chan
- rechtsboven: Palazzo Manfrini, Anish Kapoor
- linksmidden: Anish Kapoor
- rechtsmidden: Anish Kapoor
- onder: Loes is jarig, dat vieren we bij 'Alla Conchiglia' langs de Rio de San Lorenzo.

 

Venetië, Biennale 2026, part 2

Dag 2 besteden we aan de tentoonstellingen in het Arsenaal, het oude havencomplex waar vroeger de schepen werden gebouwd waarmee Venetië de Middelandse zee beheerste. Prachtige oude pakhuizen, met héél véél kunst. We halen met enige moeite de eindstreep, maar zijn nu wel een beetje kunstdoof. In de avond wandelen we naar een Chinees restaurant in de buurt van het San Marco plein.

Bij de foto's:
- linksboven: Arsenaal, Kaloki Nyamai
- rechtsboven: Arsenaal, Senzeni Marasela
- linksmidden: Arsenaal, Nick Cave (nee, niet die)
- rechtsmidden: Arsenaal, Een Chinese robot kalligrafeert
- onder: aankomst van kunst uit Oekraine in Venetië

Venetië, Biennale 2026, part 1

De biennale is weer losgebarsten in Venetië. Er is dit jaar veel gedoe (curator overleden, Rusland & Israel mogen, tot onvrede van velen, weer meedoen, stakingen, ruzies), maar dat is geen reden om thuis te blijven.

Venetië is sowieso een heerlijke stad om te bezoeken.

Dag 1 is voor de Giardini in het zuid-oosten van de stad, met het centrale paviljoen en de 'klassieke' landen-paviljoens van de Biennale. Ondanks alle ophef vooraf, zijn de paviljoens van Rusland en Israel gewoon dicht. De Verenigde Staten doen ook mee, met door Trump goedgekeurde kunst, dus dat paviljoen kunnen we ook wel (sterker nog, móeten we) overslaan. Maar voor de rest is er voldoende leuks te vinden.

Bij de foto's:
- linksboven: Centraal paviljoen, Tammy Nguyen
- rechtsboven: Centraal paviljoen, Sabian Baumann 
- linksmidden: Het paviljoen van Griekenland is omgebouwd tot een soort van videodiscotheek, geschikt voor selfies
- rechtsmidden: In het paviljoen van Spanje heeft Oriol Vilanova zo'n 50.000 ansichtkaarten netjes opgehangen, geordend op kleur en thematiek
- onder: Het Poolse paviljoen toont met Liquid Tongues een soort van onderwaterzangkoor

 

Venetië, Biennale 2024, part 2

Op dag 2 is het tijd voor de expositieruimtes rondom het 'Arsenaal', een lange reeks mooi vervallen oude pakhuizen waar vroeger de oorlogsschepen en handelsvloot aanlegde. Veel video (degenen met 'pratende hoofden' slaan we sowieso over, want dat zijn eerder documentaires dan kunst), en veel kunst die 'de perfide rol van de blanke westerse man in de wereldgeschiedenis' aan de kaak stelt. Dat kán soms mooie kunst opleveren, maar het komt ook voor dat men alleen een idee of emotie heeft, en geen enkele vaardigheid om dat interessant vorm te geven. En het is ook jammer dat gee enkele kunstenaar kritiek heeft op Poetin, Xi of ander tuig. Beetje makkelijk, lui en wel zo veilig om altijd alleen de westerse democratiën de schuld te geven.

Toch zijn er ook wel pareltjes, de paviljoens van Turkije en Saoedi-Arabië bijvoorbeeld, en nog wel meer.

Eenmaal aangekomen bij de 'achteruitgang' van Arsenale Nord nemen we de vaporetto naar het nabijgelegen eiland Certosa. Daar is eigenlijk niets te doen (behalve her en der een speaker in het gras wegens een duits 'akoustisch kunstwerk'), maar dat maakt het nu juist leuk: een soort van natuurgebied midden in de lagune, met tussen de bomen door uitzicht op de kerktorens van Venetië en het Lido. Mooi tochtje.

Op onze laatste dag in Venetië maken we een (kleine) selectie uit de 100+ 'flankerende exposities' die er, náást de Biennale, ook nu te zien zijn (Volhouders zouden hier echt een maand lang elke dag kunst kunnen doen). Het vermelden waard zijn beeldhouwer Berlinde De Bruyckere in de (prachtig tegenover San Marco gelegen) kerk van San Giorgio Maggiore, de titanium beelden van Wallace Chan (begeleid met onderwatermuziek van Brian Eno) en de expositie in de San Lorenzo kerk, al is het ontwijde gebouw hier interessanter dan de toegevoegde kunst.

Al mt al een paar heerlijke dagen, en we zijn weer even volledig kunstdoof wegens overprikkeling.

Bij de foto's:
- Boven & midden: impressies van Het Arsenaal
  (middenrechts: het paviljoen van Saoedi-Arabië)
- linksonder: de kade van het Arsenaal
- middenonder: San Lorenzo
- rechtsonder: Maria met plu (een regelmatig terugkerend motief in de stad)

 

Venetië, Biennale 2024, part 1

Venetië staat, zoals elke twee jaar (nou ja, Covid en een wereldoorlogje nu en dan gooien wel eens roet in het ten...) weer in het teken van de Biennale, voor de 60e keer inmiddels. En zoals wel vaker willen we het zien, dus zijn we in Venetië. In Dorsoduro deze keer, in een hotel nabij de Accademia. De kamer is prima (althans, nadat we in de eerste nacht tegen een uur of drie de laatste mug hebben opgespoord en onschadelijk gemaakt), maar bij het ontbijtbuffet is het gezellig (te) druk.

Op de eerste dag 'doen' we de Giardini in het zuiden van de stad, een mooi lommerijk gebied waar het centrale paviljoen staat (gevuld met de keuze van de curator),
en ook veel 'traditionele' (lees 'westerse') landen hun eigen paviljoen hebben (vaak al een eeuw of langer). Een heerlijk gebied om zowat de hele dag rond te struinen, met kunst in alle soorten en maten (interessant maar onbegrijpelijk, saai, naief, intrigerend, gewoon mooi, etc). Zoals vaker is het Japanse paviljoen erg geslaagd. Yuko Mohri verkent daar de esthetiek van rottend fruit, en weet er, met behulp van elektroden ook geluiden en beweging aan te onttrekken. Heel fraai. De Duitsers gaan voor een soort kruising tussen science fiction en DDR-interieurs, bepaald unheimisch maar boeiend. Australië toont een grafisch indrukwekkende 'First Nation Family Tree' die, al dan niet fictief, 65.000 jaar terug gaat.
Al met al een heerlijke eerste dag, afgesloten met een oosters maal aan de gezellige Campo Santa Margherita.

Bij de foto's:
- linksboven: Zattere, met vrij hoog water
- rechtsboven: Zuid Korea toont een manga-achtige gollem
- linksmidden: Een Duits ruimteschip
- rechtsmidden: intrigerende kunst in het centrale paviljoen
- linksonder: de Amerikanen doen het in kleur
- rechtsonder: Een klein deel van de Australische 'First Nation Family Tree'

Sardinië, part 4

Onderweg naar onze laatste verblijfplaats op Sardinië (Mores), zijn we gestopt bij de Necropoli Sant'Andrea Priu, een verzameling neolitische graftombes, waarvan sommige later door de vroege christenen zijn omgebouwd tot kerk. De ticket office wordt bemensd door twee zich vervelende dames die blij zijn dat er eindelijk eens iemand langs komt, We moeten verplicht naar de uitlegvideo kijken, met het volume op elf. Daarna kunnen we eerst het terrein op eigen gelegenheid verkennen, waarna een van de twee dames de deur van de grootste tombe voor ons komt openen. Leuk uitje, mooie plek, en héél rustig.

Vandaag hebben we een korte trip naar Sassari gemaakt, de qua grootte tweede plaats van het eiland. 'Traffic and parking is a nightmare'. Vanwege dit citaat uit de Lonely Planet besloten we de auto achter te laten op een parkeerterrein in een buitenwijk, waarna we in een minut of 20 naar het centrum zijn gewandeld. Mooie pleinen met standbeelden die aan opera-decorstukken doen denken, en verder smalle stegen en drukke straten. Het concept 'voetgangerszone' lijkt hier vooral te betekenen dat voetgangers min of meer gedoogd worden in een straat vol auto's. Nou ja.

Het weer is inmiddels behoorlijk slecht. Elders in Italië is het helemaal mis, dus alle regen die hier valt kunnen de wolken niet meer mee daar naartoe nemen, en zo dragen wij ons steentje bij.

Morgen nog een rit langs de Costa Smeralda, het meest jetsettige deel van het eiland, maar met dit weer zal de Beau Monde haar jachten wel niet verlaten, dus of we ze te zien krijgen?

Sardinië is een mooi eiland, maar wel vrij somber, en de meeste huizen, wegen en viaducten ogen nogal vermoeid en slecht onderhouden. Wellicht was dat  minder opgevallen als de zon er vaker was geweest.

Bij de foto's:

- linksboven: verdwaald in Pozzomagiore, en dan moet je met je grote Ford Kuga door dit steegje! Er kwam rook uit alle parkeersensoren rondom tegelijk, maar het paste nét.

- middenboven: Ronald voortijdig in een tombe.

- rechtsboven: Loes bovenop de necropolis

- midden: de Chiesa della SS. Trinità di Saccargia, startpunt 11e eeuw

- linksonder: kunstwerk 'Ode aan het Brood' in Bonorva. Verschillende culturen vinden verschillende dingen belangrijk

- middenonder: christelijke fresco uit de necropolis

- óók middenonder: donker steegje in Sassari

- rechtsonder: iemand zit voorgoed klem in de muur van de Chiesa della SS. Trinità di Saccargia 

Sardinië, part 3

De maaltijd in de agriturismo van Terrenieddas stelde niet teleur. Bij binnenkomst in een ruimte die niet anders kan worden omschreven als een luidruchtige kantine met dito locals, werd ons alleen gevraagd 'Wit? Of Rood?' (de kleur van de wijn), maar verder was het eten wat de pot schaft, en dat was heerlijk en soms een beetje vreemd (lever, wild zwijn met zwoerd, etc).

Dit was ons meest zuidelijke verblijf, dus de volgende dag een lange rit via de westkust omhoog naar Tresnuraghes. En wéér heel veel potholes, een Sardijnse specialiteit. Het schijnt dat iemand die de pothole voor zijn eigen huis had gerepareerd (bij gebrek aan actie van de overheid/gemeente), een boete van 900 euro heeft gekregen voor 'het uitvoeren van potentieel gevaarlijk werk zonder de daarvoor vereiste kwalificaties'. Tsja.

Onderweg (nou ja, beetje een omweg...) zijn we uitgestapt bij Tharros, een nederzetting van de Phoeniciers uit de 9e eeuw BCE. Die hadden een mooi plekje uitgezocht op de smalle landengte van een schiereiland, met dus aan beide zijden zee. Wel mooi, maar er stond niet zo héél véél meer overeind (behalve dan 2 recente betonnen zuilen, Grieks aandoend en vast gesponsord door de plaatselijke VVV want ze staan op elke foto van Tharros (behalve de onze)).

Vanuit ons huidige verblijf in Tresnuraghes hebben we twee mooie plaatsen aan de kust bezocht: Bosa (klein, aan de rivier de Temo) en Alghero (nog volledig omringd door middeleeuwse vestingwerken). Beide zeer de moeite waard.

Bij de foto's:

- linksboven: fotogenieke vergankelijkheid in Tharros

- middenboven: de oudste kerk van Sardinië, in Tharros, deels stammend uit de 5e eeuw.

- rechtsboven: avond in Tresnuraghes, man in pij houdt de wacht

- linksmidden: Bosa aan de Temo (naar het schijnt de enige bevaarbare rivier van Sardinië)

- middenmidden: de smalle stegen van Bosa

- rechtsmidden: nóg iemand die de wacht houdt (in dit geval over een voorgoed gesloten superrmarktje)

- linksonder: de vestingwerken van Alghero

- middenonder: Alghero

- rechtsonder: (nog geen) zonsondergang in Bosa Marina

Sardinië, part 2

 

Niet ver van ons verblijf in Tuili ligt een heuvel als een driedimensionale geodriehoek met bovenop een kasteelruine. Na een bijzonder inspannende 'wandeling' hebben we dit Castello della Marmilla bezocht. de uitzichten waren verbluffend, en we hadden het rijk alleen.

Zoals al gezegd, liggen ook de belangrijkste overblijfselen van de Nuraxi-cultuur om de hoek. Dit Nuraxi-complex bestaat uit 5 torens uit de 15e eeuw BCE plus 4 torens uit de 12 eeuw BCE. De restanten van (sommige van) die torens staan nog fier overeind, tot een meter of 15 hoog. Aangezien de ingang niet op de 'begane grond' is maar halverwege de torens, moet er heel wat worden  gekruipdoorsluipdoord in de dikke muren. Het lijkt wel wat op een middeleeuws kasteel, maar dan dus 2500 jaar ouder. Zeer indrukwekkend.

Vandaag hebben we Cagliari bezocht, de hoofdstad van het eiland. Aangename vergane glorie, wellicht met de nadruk op de eerste van die twee.

Na een mooie rit langs de zuidkust zitten we nu in een agritourismo in 'the middle of nowhere', waar men straks naar verluidt heerlijke streekproducten gaat serveren in het bijbehorende restaurant.

Bij de foto:s:

- Boven: Drone boven Castello della Marmilla

- linksmidden: Loes klautert door de Nuraxi-burcht

- middenmidden: de Nuraxi-burcht

- rechtsmidden: vermoeide huizen in Cagliari hebben wat steun aan elkaar (voor zolang...)

- linksonder: Zicht vanaf de Bastione di Saint Remy in Cagliari

- rrechtsonder: De kathedraal van Cagliari

Sardinië, part 1

Voor Loes een weerzien, voor mij een eerste kennismaking: Sardinië. Ons eerste verblijf, de Borgo di Campagna is een rommelige en uitgestrekte boerderij en agritourismo, waar veel onderdelen van vermoeidheid en gebrek aan aandacht uit elkaar dreigen te vallen. Met een positieve insteek kun je het 'rommelige charme' noemen. Het touristenseizoen is duidelijk nog niet op stoom, zodat Loes zich geroepen voelt om de pool schoon te maken (terwijl we niet eens hebben gezwommen).

Het nabijgelegen Olbia is een leuke stad voor een ochtend en een goede koffie, de rest van de dag besteden we aan mooie wandelingen op twee stranden in de buurt. De zon schijnt, maar het loeit dat het waait aan de kust dus een jas of sjaal is niet echt overdreven.

De dag daarna zijn we naar het zuiden gereden via (nou ja, langs...) 'de Grand Canyon van Sardinië', de Gorropu. Het was een mooie tocht, maar wel een van 7 uur, over soms stroperige tweebaanswegen waar altijd wel een vrachtwagen, tractor of camper tussen jou en het ultieme chauffeursgeluk in staat.

Inmiddels zijn we dus in Tuilli, waar veel belangwekkende opgravingen in de buurt liggen van de Nuraxi, een Sardijnse beschaving die heerste van de 19e tot de 9e eeuw vóór de 'gangbare jaartelling' (wat we vroeger vóór Christus noemden). Dat gaan we morgen bekijken, vandaag hebben we een mooie wandeling gemaakt op de 'altoplano' in de buurt.

Bij de foto's:

- linksboven: Loes geeft de pool van de Borgo di Campagna wat TLC

- middenboven: Ook de parasollenverhuur moet nog op gang komen

- rechtsboven: Typisch Sardijns blauw water in de lagune van Puntaldia

- linksmidden: de San Paolo in Olbia

- middenmidden: De Gorropu Canyon

- rechtsmidden: Ons verblijf in Tuilli, de Borgo del Arcangelo

- linksonder:  heilig licht in de San Pietro in Tuilli

- middenonder: het mysterieuze bos van de Altoplano 'Parco della Giara'

- rechtsonder: een soort van meer in het 'Parco della Giara'

Venetië, Biennale

De biennale van Venetië van 2021 vindt pas dit jaar plaats, vanwege Corona natuurlijk. De naam is niet (eenmalig) gewijzigd in Triennale.

Na de zeer matige 'kunst' die we in Kassel hadden gezien op de Documenta, waren we wel toe aan een mooie tentoonstelling, en Venetië stelde niet teleur.

De eerste dag hebben we besteedt aan twee 'collateral events', exposities van Anish Kapoor in de Accademia en in z'n net aangeschafte eigen Palazzo Manfrin, en van Marlene Dumas in Palazzo Grassi. Bij de schilderijen van Dumas zwabbert onze waardering altijd tussen 'heel goed' en 'heel slecht', en beide waren hier ruim vertegenwoordigd, dus best de moeite waard. Kapoor pakt helemaal uit, met twee tentoonstellingen tegelijk. Die in de Accademia is wellicht het meest prestieus, want daar hebben ze ook werk van Veronese, Titiaan, Tintoretto, Canaletto, enzovoort enzovoort. Maar de expositie in Palazzo Manfrin is nog leuker: een onttakeld en vervallen paleis, wat Kapoor wil opknappen en omvormen tot zijn internationale 'hoofdkwartier', staat vol met zijn werken, die hier heel goed tot hun recht komen. Heel mooi.

De Biennale zelf, in de Giardini en het Arsenaal, was, zoals altijd, een mengelmoes van boeiende zaken en onzin (en alles daar tussenin). Nieuw dit jaar: een gesloten Russisch paviljoen met uit te kluiten gewassen beveiligers eromheen. Het Hongaarse en Duitse paviljoen zaten midden in een verbouwing; de eerste bleef daarom op slot, maar bij de tweede werd uitgelegd dat het hier een kunstproject betrof. Een heel verschillende aanpak dus...

Het paviljoen van Korea was erg mooi, met technologische (bewegende) kunstwerken. De Australische kunstenaarsdelegatie zal zich niet erg geliefd hebben gemaakt; een eenzame gitarist, verlicht door een videowall waarop abstracte vormen werden getoond, liet zijn instrument continue rondzingen, met behulp van 5 Marshall versterkers op standje 11. Tot in de verre omtrek goed te horen als een irritante lage brom. Het paviljoen zelf was meer een 'Tinitus Accademie'.

De Denen toonden duistere beelden van een mengvorm van mens en paard, maar dan dood. Nogal surrealistisch, en dat leek sowieso wel een thema dit jaar. Dali kan tevreden zijn over zijn nalatenschap.

Al met al een heerlijk bezoek.

 

Venetië, Biennale 2019, part 2

Op dag 3 is het tijd voor het Arsenaal, de schier eindeloze reeks pitoresk verkruimelende loodsen waar minstens zo veel kunst is uitgestald als in de Giardini.

Opvallend hier is een werk van Yin Xiuzhen, een 8 meter hoog beeld (uitgevoerd in lappen stof) van een vliegtuigstoel met een reiziger die de 'noodlandingshouding' aanneemt. Leuk voor als je binnenkort weer moet vliegen :(

Veel video, vaak van doorloop-kwaliteit, maar ook mooi landenpaviljoens van Saudi Arabië (mag je dat nog mooi vinden na Khashoggi?), de Filippijnen, Luxemburg.

Het meest controlversiële 'kunstwerk' is een boot waarin 800 tot 1100 mensen geprobeerd hebben de middelandse zee over te steken vanuit Libië, een tocht die slechts enkele tientallen hebben overleefd. Er is al veel gesproken over de vermeende gevoelloosheid van de bezoekers die vrolijk kletsend langs die boot lopen. Het lijkt mij dat de 'kunstenaar' zelf minstens zo fout is, op het moment dat hij besluit een object op de kop te tikken waarin/waarmee zoveel mensen de dood hebben gevonden. Maar goed, het is wel iets om het over te hebben.

Naarmate je meer het arsenaal induikt, wordt het steeds rustiger. Zeker als je met een (kleine) ferry oversteekt naar de andere kant van de binnenhaven, kom je niet veel mensen meer tegen (en trouwens ook niet zo heel veel kunst, want veel expositieruimtes blijven vandaag dicht). Het is allemaal nogal rafelig, zo aan de achterkant van de Biennale. Maar toch vind je hier ook het grootste kunstwerk van de hele expo, de 10 armen van 10 meter hoog die Lorenzo Quinn over een voormalig dok heeft geplaatst om concepten als wijsheid & liefde uit te drukken. Het is niet mooi, het is zelfs kitch, maar ondanks alles toch indrukwekkend.

Al met al: leuke Biennale. En nee, geen filmster gezien...

Bij de foto's:
- links boven: de vliegtuigstoel van Yin Xiuzhen
- rechts boven: Loes op de spiegelvloer van de Filippijnen
- links midden: Liu Wei
- rechts midden:Anicka Yi
- links onder: Landenpaviljoen van Saudi Arabië
- rechts onder: vier (van de tien) handen van Lorenzo Quinn

Venetië, Biennale 2019, part 1

Vorige keer niet, deze keer weer wel: de biennale in Venetië, één van de grootste en belangrijkste tentoonstellingen met moderne kunst ter wereld. Deze keer gaan we maar eens naar een Bed & Breakfast, want bij alle voorgaande hotels en appartementen zat geen adres waar je persé nog eens naar zou willen terugkeren.

Het is heet (meer dan 30 graden) maar het blijft prachtig om met een boot in de stad te arriveren vanaf het vliegveld. Het is deze keer wel een drukke & grote boot, want we lopen gelijk met het Venice Film Festival, óók heel groot & belangrijk. En Brad Pitt zou komen, dus wie weet valt er nog iets te spotten.

We beginnen met een tentoonstelling van Sean Scully in de kerk van San Giorgio Maggiore, op een klein eilandje tegenover het Dogenpaleis. Een grote vilten stapeling van kleur, die qua schaal prima past bij de forse koepel van de kerk. Mooie uitzichten ook, vanaf hier.

De volgende dag naar de Giardini in het zuiden van de stad, waar veel landen, tussen de bomen, hun eigen paviljoen hebben (de meeste stammen nog uit de tijd van de wereldtentoostellingen). De hoeveelheid kunst is overweldigend, maar gelukkig zit er ook wel het een & ander tussen waar je snel aan voorbij kunt gaan (zoals alle bedoelerige, lelijke, racistische kunst die stelt dat (blank) Europa schuldig is aan van alles en nog wat, en dat dat maar eens moet veranderen).

Het meest opwindende object is een industriële robot van Sun Yuan & Peng Yu die, in een ballet van gracieuze geprogrammeerde bewegingen, z'n best doet om een plas dieprode verf bij elkaar te houden, wat niet lukt. Een klus zonder einde die medelijden oproept, zelfs met een robot. Er zijn uberhaupt veel interessante Chinese kunstenaars dit jaar.

Boeiend zijn de landenpaviljoens van Oostenrijk, Venezuela (ondanks, of misschien wel dankzij alle problemen daar), Rusland, Polen. Na vele uren hard werken terug met de vaporetto naar onze b&b, en een lekkere Italiaanse maaltijd om de hoek. Morgen meer.

 Bij de foto's:
- links boven: Sean Scully in de kerk van San Giorgio Maggiore
- rechts boven: zicht vanaf San Giorgio Maggiore
- links midden: landenpaviljoen Oostenrijk
- rechts midden: landenpaviljoen VS
- links onder: de sisiphusarbeid van Sun Yuan & Peng Yu
- rechts onder: landenpaviljoen Venezuela

Venetie, dag 2 & 3

De andere grote expositie van de Biennale speelt zich af in het Arsenaal, de voormalige scheepswerf van Venetie, waar de schepen werden gebouwd waarop de macht van de stad was gebaseerd.

Een van de meest opvallende kunstenaars hier was oudgediende Georg Baselitz, die altijd alles op z'n kop schildert (althans, dat moeten we aannemen. Wellicht wordt z'n werk alleen maar ondersteboven geexposeerd). Minstens tien grote mensfiguren, terwijl, eerlijk is eerlijk, drie ook wel genoeg was geweest.

Een heel bijzondere werk was van Kutlug Ataman, een 'plafond' van golvende LCD-panelen met zo'n 10.000 portretfoto's. Maja Bajevic had dan weer de moeite genomen om spreadsheets over economische ontwikkelingen met naald en draad op kussenslopen te vereeuwigen. Ook leuk.

Maar daarnaast ook weer heel veel tekst aan de wanden (d.w.z. kunst die veel uitleg vereist, en zelfs dan meestal niet te volgen is).

De laatste dag hebben we veel op boten gezeten, met een tochtje naar Mazzorbo, Burano en Murano. Qua temperatuur ook iets beter te doen, op het water. En de volgende dag met een mooi begin van de terugreis: de boot zet je zo af op vliegveld Marco Polo, aan de rand van de lagune. We zijn, qua kunst dan toch, weer helemaal bij.

Bij de foto's:
- linksboven: Drie maal Georg Baselitz en één maal Loes
- rechtsboven: Ronald maakt nieuwe vrienden in de kathedraal van Burano
- linksonder: de gekleurde huisjes van Burano
- rechtsonder: Kutlug Ataman in het Arsenaal

Venetie, dag 1

Omdat we deze zomer geen grootse plannen hebben, hadden we besloten om dan maar in juli naar de Biennale in Venetië te gaan. Nu, dat hebben we geweten, want het was daar nog nooit zó heet en zó druk. Maar zoals altijd weer blijkt, op de exposities van de Biennale is het een stuk rustiger en koeler dan op Piazza San Marco en de omliggende steegjes. Dus alleen al om die reden hebben we een boel kunst tot ons genomen.

In de Giardini (in het zuiden van de stad) waren de landenpaviljoens van Rusland en Japan fantastisch. Bij de russen stond een drie meter hoog hoofd van een straaljagerpiloot, inclusief zuurstofmasker en (de projectie van) schichtig rondkijkende ogen achter een pilotenbril. Intrigerend, en omdat je er net om een hoekje tegenaan stommelde, ook een leuk schrik-effect.

De Japanse Chiharu Shiota was meer van de esthetiek. Twee verweerde vissersbootjes, verdwaald in een woud van rode draden en eindeloos veel oude sleutels. Een prachtig effect, maar moeilijk te verplaatsen (zonder het hele paviljoen mee te nemen).

Er was meer fraais (het Australische paviljoen, met een eigenaardige verzameling quasi-etnografische voorwerpen), en ook best veel minder fraais (zoals een performance waarbij uur na uur, dag na dag, de pagina's van speciaal daarvoor gedrukte boeken ritueel werden/worden losgesneden. Vergeleken hiermee is het groeien van gras bijna een Formule-1 race).

Na een lange dag en een overdaad aan kunst enigzins kunstdoof teruggekeerd naar Casa Priulli.

Bij de foto's:
- linksboven: Chiharu Shiota in het Japanse paviljoen
- rechtsboven: Ronald begrijpt het niet helemaal
- linksonder: de Brazilianen hadden een gat in de muur van hun paviljoen aangebracht, en het daarbij gelaten
- rechtsonder: een feestelijk bootje ter gelegenheid van het Festa del Redentore, waarmee sinds 1576 het einde van de pestepidemie wordt herdacht.

Sicilie, dag 14

Alweer onze laatste gehele dag op Sicilie. En ook die hebben we vooral besteedt aan de Etna.

Gisteren hadden we de zuidelijke route naar boven gevolgd, en vandaag de enige andere, de noordelijke. Al wat daar aan infrastructuur stond is in 2002 weggevaagd door een flinke uitbarsting, maar sinds die tijd zijn er nieuwe gebouwtjes neergezet (deze keer vooral van hout, en misschien ook wel verplaatsbaar), opnieuw wegen aangelegd, en de nieuwe kabelbaaan is ook net klaar (en glimt nog).

Dus aan de noord-kant zie je hier (op 1900 meter) vooral zwarte velden met woeste lavabrokken, die volstrekt onbegaanbaar zijn, met daar tussenin groene valleien die in 2002 gespaard zijn gebleven. En behoorlijk wat dode bomen die in de weg stonden, of nét te dichtbij. Terwijl aan de zuid-kant de 'brokken' zó klein zijn dat het eerder zwart zand lijkt.

Goed, de volgende ochtend achterlijk vroeg op, je vraagt je af of het zin heeft om uberhaupt naar bed te gaan. En dan terug naar NL.

Sicilië evaluatie? Overal perfecte koffie, heerlijke antipasti, zonnig, somber en ruig, kronkelende wegen en een beroerde rijstijl (iedereen neemt voorrang), voor al het overige roept men met de alomtegenwoordige Maria-beelden de hulp van het hogere in, met zeer wisselend resultaat.

Bij de foto's:
- links: de top van de Etna vanaf Piano Provenzana
- recht: halverwege de Etna, in het bos

Sicilie, dag 12 & 13

Gisteren hebben we het eilandje Lipari verlaten, ons rijdende eitje opgepikt in Milazzo, en zijn doorgereden naar Giarre, een (onaantrekkelijk) plaatsje dat ligt ingeklemd tussen de Etna (in het Westen) en de Siciliaanse kust (in het Oosten). Dit is dan ook een goede uitvalsbasis voor tochten op of naar de vulkaan. We logeren in een tot hotel verbouwde oude boerderij omgeven door exotische fruitbomen.

Deze ochtend zijn we naar de Rifugio Sapienze vertrokken, het grondstation van een kabelbaan die je van 1950 naar 2500 meter brengt. Het was al een heel gedraai om er te komen. Eenmaal uitgestapt op de kabelbaan kun je dan nog zo'n 400 meter verder de hoogte in, naar 2900 meter, met een voertuig dat een mengeling is van jeep, truc & bus. De echte sportievelingen (quod non) doen dat te voet. Een enkeling slaat zelfs ook de kabelbaan over, maar dan moet je van goeden huize komen en hééél vroeg beginnen. Op deze hoogte gaat het sweatshirt aan.

De tocht is al mooi. En eenmaal boven aangekomen is het landschap zeer indrukwekkend, met fumaroles (rookpluimen) hier & daar. Terwijl de top dan toch nog echt wel een eindje verder is, maar die is niet stabiel genoeg om zo maar stervelingen als L&R op toe te laten. Onder begeleiding van een gids kun je een tochtje maken over de resultaten van een uitbarsting in 2002. Goed ingepakt, want het is hier fris. Of nee, het is eerder zo dat de zon-kant verbrandt en de schaduw-kant kleumt.

Onze timing bleek gelukkig, want op de weg terug naar beneden nam de bewolking snel toe, en was het gedaan met de uitzichten.

Bij de foto's:
- linksboven: sneeuw die gevangen is geraakt onder een recente as-laag
- rechtsboven: wandelaars op de toppen van een recente secundaire krater uit 2002
- onder: wij hadden geen gelukkige hand in het selecteren van een vrijwilligster als fotograaf, getuige a) de ontbrekende onderlichamen, b) de truc die rechs nog net in beeld staat, en c) de grote hoveelheid mensen die geheel of half op de foto staan en waar wij niets mee te maken hebben.

Sicilie, dag 9 - 11

We zijn op de 'Eolische eilanden', althans, op één daarvan, Lipari. Ze liggen een uurtje (varen) boven Sicilië, en ze zijn allemaal behoorlijk vulkanisch. Eentje ervan kent iedereen van naam, 'Stromboli', nog altijd behoorlijk actief. Een ander is zelfs door de Romeinen al 'Volcano' gedoopt, als ware het de schoorsteen van de werkplaats van de god/smid Volcan. Het is daarmee de archetypische naamgever geworden van alle vulkanen ter wereld.

We zitten in een ruim en licht appartement in het oude binnenstadje, waarvan de beheerders (mogelijk nadat een groot aantal eerdere gasten nooit is komen opdagen) ons bij de haven afhaalden, want deze kruip-door-sluip-door route vind je inderdaad niet alleen. We mogen ook gebruik maken van een 'zwembad', dat ergens om de hoek boven op een ander appartement is geïnstalleerd, maar dat is dermate klein dat je het eerder een badkuip zou kunnen noemen (hoewel het daarvoor eigenlijk net weer iets te groot is). Hoe dan ook, niet zo héél aantrekkelijk, en al helemaal niet als er toevallig al iemand anders in zou liggen, want dat wordt wel heel intiem. Mochten we al willen zwemmen dan kunnen we een van de vele "pumice" (=puimsteen) stranden bezoeken.

De nauwe steegjes hier hebben wel iets weg van Venetie (maar dan zonder kanalen), en je kunt inderdaad (op 2 hoog) de overbuurman wel een hand geven vanaf het balkon. Niet dat je dat zou willen, want hij roggelt & proest dat het een aard heeft.

Omdat we onze auto op het 'vaste land' hebben achtergelaten, hebben we gisteren een wandeling nabij Lipari-stad gemaakt, naar de zuidpunt, voor vergezichten op Volcano. Onderweg aardig wat bramen verorberd, de vijgen zijn helaas nog niet rijp en de olijven kun je zo van de boom maar beter niet proberen, want die vieze smaak blijft je dagen bij. Voor het eerst was het niet onbewolkt, en dan ook meteen maar het andere uiterste, dreigende onweerswolken met flinke donderklappen. Helemaal droog hebben we het niet gehouden, maar de meeste regen viel (blijkbaar) net verderop. Prima wandelweer dus, in een shirtje want koud wordt het niet.

En vandaag hebben we de vulkaan van Volcano beklommen. Zo'n 400 meter hoog, met bijzonder weinig risico op nieuwe uitbarstingen maar wel een heleboel 'fumarole' (rookpluimen) die de aarde geel kleuren door de zwavel die ze bevatten. Je kunt, qua neus, dus ook maar beter op de windrichting letten. Prachtige vergezichten op alle andere Eolische eilanden.


Bij de foto's:
- boven: uitzicht over Lipari (stad) vanaf de citadel
- links midden: Loes op weg naar de Dom van Lipari
- rechts midden: zicht op de vulkaan van Volcano, vanaf Lipari
- onder: de rokende krater van de vulkaan van Volcano.

Sicilie, dag 7 & 8

Onderweg naar ons volgende verblijf in Scillato, kwamen we langs Palermo, de meest Siciliaanse van alle Siciliaanse steden, qua drukte, krapte & verval (en om die reden hebben we haar maar links laten liggen), maar ook langs Caccamo, een dorpje dat wordt gedomineerd door een prachtig kasteel, dat trouwens wel héél erg vol staat met mannenspeelgoed als speren & schilden.

En vandaar dus verder naar Il Vecchio Frantoio, ook een oude boerenhoeve die nu (deels) op tourisme is ingericht. Erg afgelegen, vrij hoog in de bergen waardoor het er wat minder heet is dan aan de kust. En vanwege die afgelegen ligging met ingebouwde avondmaaltijd, dus dat werd weer een lange aaneenschakeling van (vele) voorgerechten (antipasti), dan een pastaschotel (primo), dan een vleesgerecht (secundo), en dan een zwaar toetje. Een oefening in zelfbeheersing, want het is allemaal even lekker. Heerlijke zomeravond buiten onder een goed zichtbare sterrenhemel.

Het gebied waar we deze 2 dagen zijn heet 'Parco Naturale 'Regionale della Madonie', een natuurreservaat waar je prachtig kunt wandelen. Dat hebben we dan ook gisteren & vandaag gedaan, met mooie vergezichten. Net uit te houden door regelmatig de schaduw van plukjes bos op te zoeken om uit te puffen.

Bij de foto's:
- linksboven: het kasteel van Caccamo
- rechtsboven: Il Vecchio Frantoio, ons verblijf in de Madonie
- links onder: Loes & het autootje (fiat 500)
- middenonder & rechtsonder: in de Vallone degli Angeli, in het Madonie-gebergte

Sicilie, dag 5 & 6

Eergisteren hebben we in ons verblijf gedineerd. Althans, daar hebben we een begin mee gemaakt, want na de werkelijk voortreffelijke antipasti (voorgerechten) die ons in (veel te) groten getale werden voorgeschoteld, moesten we ons bij de primi piatti (1e hoofdschotel) al gewonnen geven wegens geen ruimte meer, en hebben we de rest (2e hoofdschotel, nagerecht, koffie) afbesteld.

Gisteren hebben we een wandeling gemaakt door natuurreservaat 'Lo Zingaro' in de buurt van Castellammare del Golfo; een wilde kuststrook rijk aan vogels en inheemse plantensoorten. Maar ook een plek met hier & daar mooie maagdelijkse strandjes, dus is het een komen & gaan (te voet) van mensen met parasols & koelboxen, in zwembroek of bikini, maar wel met stevige wandelschoenen, want het pad is best pittig. Daarna lunch in Scopello, een dorpje waarvoor het woord 'pitoresk' lijkt uitgevonden.

Vanochtend al vroeg op pad naar Erice, een zowat geheel intact gebleven middeleeuws dorp dat op een flinke berg pal aan zee ligt, en dus aan alle kanten mooie uitzichten op de Egadische eilanden en Tyreense zee biedt. Onderwijl kun je dan een groot aantal kerken bezoeken (behalve dan dat de zaken hier niet zo héél snel op gang komen, dus voor tienen heb je pech). Wel érg lekkere espresso.

Daarna zijn we doorgereden naar de zoutvlakten nabij Trapani. Al eeuwen wordt hier zout 'gewonnen' (how hard can it be? zo vlak aan zee). Vroeger meer dan nu, dus is een deel van de betreffende molens op fotogenieke wijze aan het desintegreren. Lunch in (nu ja, op het terras van) een verbouwde zoutfabriek, aan alle kanten omgeven door zoutpannen en bergen zout. Heel vreemd sfeertje, maar de lunch was prima (hoewel de ansjovis in deze context wel extra zout leek).

Bij de foto's:
- boven: nabij 'lo Zingaro', Scopello. Gebruikt als filmset in "Ocean's 12" (de minste van de drie)
- middenlinks: tijdens onze wandeling hadden we zicht op de ruige kust van 'lo Zingaro'
- middenrechs: de Dom van Erice
- onder: zoutwinning in Nubia, nabij Trapani

Sicilie, dag 3 & 4

De vroegste bewoners van Sicilie hadden zich gevestigd in de Pantalica-kloof, waar ze woningen en graven in de rotsen hebben uitgehakt. Het gehele gebied is tegenwoordig één groot natuurpark met archeologische resten. Je kunt er komen door een slingerend weggetje te volgen dat zo'n elf kilometer na de bewoonde wereld doodloopt op een hekje, waarna je te voet, afhankelijk van de hitte, een stukje of een heel eind verder kunt. Omdat het al niet zo vroeg meer was, en dus heet, hebben we maar een stukje gedaan. Bovendien werden we een beetje afgeschrikt door de blijmoedige gospelmuziek die een stel wildkampeerders de kloof in zond. Maar toch mooi.

En vandaag dan de langste rit van de hele trip, zo'n 350 kilometer. Dat lijkt te doen, totdat blijkt dat de snelweg die op onze (niet zo héél actuele) kaart staat aangegeven als 'verwachte opening 2005', helemaal niet blijkt te bestaan. Althans, je ziet hier een losstaand viaduct, en daar wat tolhuisjes, maar dat is het dan wel zo'n beetje. De route die dan rest, is een 'doorgaande weg' die elk gehucht dwars doorkruist en over grote stukken een maximum snelheid kent van 50 kilometer per uur (niet dat iemand zich daar aan houdt). En ineens lijkt 350 km dan het andere eind van de aarde.

Desondanks halverwege toch maar uitgestapt in Agrigento, waar de mooiste Griekse overblijfselen van het hele eiland zijn te vinden. Sommige tempels zijn nog verbluffend compleet, al kost het moeite om er een plaatje van te maken zonder al te veel mensen in beeld.

De middagrit ging een stuk beter, en kende zelfs een stukje snelweg, waar we de 110 zeker wel even hebben gehaald.

En nu dus in ons 'appartement' in Buseto Palizzolo, Baglio Fontana, een wat grootse benaming voor twee kleine kamertjes, maar wel met openslaande deuren en een mooie tuin. Op naar het avondmaal.

Bij de foto's:
- linksboven: de prehistorische graven van Pantalica
- rechtsboven: straatbeeld van Palazzo Acreide (nabij Pantalica)
- linksonder: Agrigento: de tempel der concordia, (de gevallen)Icarus & Ronald (rechts)
- rechtsonder: zicht op Castelmare di Golfo, op weg naar Buseto Palizzolo