Sardinië, part 4

Onderweg naar onze laatste verblijfplaats op Sardinië (Mores), zijn we gestopt bij de Necropoli Sant'Andrea Priu, een verzameling neolitische graftombes, waarvan sommige later door de vroege christenen zijn omgebouwd tot kerk. De ticket office wordt bemensd door twee zich vervelende dames die blij zijn dat er eindelijk eens iemand langs komt, We moeten verplicht naar de uitlegvideo kijken, met het volume op elf. Daarna kunnen we eerst het terrein op eigen gelegenheid verkennen, waarna een van de twee dames de deur van de grootste tombe voor ons komt openen. Leuk uitje, mooie plek, en héél rustig.

Vandaag hebben we een korte trip naar Sassari gemaakt, de qua grootte tweede plaats van het eiland. 'Traffic and parking is a nightmare'. Vanwege dit citaat uit de Lonely Planet besloten we de auto achter te laten op een parkeerterrein in een buitenwijk, waarna we in een minut of 20 naar het centrum zijn gewandeld. Mooie pleinen met standbeelden die aan opera-decorstukken doen denken, en verder smalle stegen en drukke straten. Het concept 'voetgangerszone' lijkt hier vooral te betekenen dat voetgangers min of meer gedoogd worden in een straat vol auto's. Nou ja.

Het weer is inmiddels behoorlijk slecht. Elders in Italië is het helemaal mis, dus alle regen die hier valt kunnen de wolken niet meer mee daar naartoe nemen, en zo dragen wij ons steentje bij.

Morgen nog een rit langs de Costa Smeralda, het meest jetsettige deel van het eiland, maar met dit weer zal de Beau Monde haar jachten wel niet verlaten, dus of we ze te zien krijgen?

Sardinië is een mooi eiland, maar wel vrij somber, en de meeste huizen, wegen en viaducten ogen nogal vermoeid en slecht onderhouden. Wellicht was dat  minder opgevallen als de zon er vaker was geweest.

Bij de foto's:

- linksboven: verdwaald in Pozzomagiore, en dan moet je met je grote Ford Kuga door dit steegje! Er kwam rook uit alle parkeersensoren rondom tegelijk, maar het paste nét.

- middenboven: Ronald voortijdig in een tombe.

- rechtsboven: Loes bovenop de necropolis

- midden: de Chiesa della SS. Trinità di Saccargia, startpunt 11e eeuw

- linksonder: kunstwerk 'Ode aan het Brood' in Bonorva. Verschillende culturen vinden verschillende dingen belangrijk

- middenonder: christelijke fresco uit de necropolis

- óók middenonder: donker steegje in Sassari

- rechtsonder: iemand zit voorgoed klem in de muur van de Chiesa della SS. Trinità di Saccargia 

Sardinië, part 3

De maaltijd in de agriturismo van Terrenieddas stelde niet teleur. Bij binnenkomst in een ruimte die niet anders kan worden omschreven als een luidruchtige kantine met dito locals, werd ons alleen gevraagd 'Wit? Of Rood?' (de kleur van de wijn), maar verder was het eten wat de pot schaft, en dat was heerlijk en soms een beetje vreemd (lever, wild zwijn met zwoerd, etc).

Dit was ons meest zuidelijke verblijf, dus de volgende dag een lange rit via de westkust omhoog naar Tresnuraghes. En wéér heel veel potholes, een Sardijnse specialiteit. Het schijnt dat iemand die de pothole voor zijn eigen huis had gerepareerd (bij gebrek aan actie van de overheid/gemeente), een boete van 900 euro heeft gekregen voor 'het uitvoeren van potentieel gevaarlijk werk zonder de daarvoor vereiste kwalificaties'. Tsja.

Onderweg (nou ja, beetje een omweg...) zijn we uitgestapt bij Tharros, een nederzetting van de Phoeniciers uit de 9e eeuw BCE. Die hadden een mooi plekje uitgezocht op de smalle landengte van een schiereiland, met dus aan beide zijden zee. Wel mooi, maar er stond niet zo héél véél meer overeind (behalve dan 2 recente betonnen zuilen, Grieks aandoend en vast gesponsord door de plaatselijke VVV want ze staan op elke foto van Tharros (behalve de onze)).

Vanuit ons huidige verblijf in Tresnuraghes hebben we twee mooie plaatsen aan de kust bezocht: Bosa (klein, aan de rivier de Temo) en Alghero (nog volledig omringd door middeleeuwse vestingwerken). Beide zeer de moeite waard.

Bij de foto's:

- linksboven: fotogenieke vergankelijkheid in Tharros

- middenboven: de oudste kerk van Sardinië, in Tharros, deels stammend uit de 5e eeuw.

- rechtsboven: avond in Tresnuraghes, man in pij houdt de wacht

- linksmidden: Bosa aan de Temo (naar het schijnt de enige bevaarbare rivier van Sardinië)

- middenmidden: de smalle stegen van Bosa

- rechtsmidden: nóg iemand die de wacht houdt (in dit geval over een voorgoed gesloten superrmarktje)

- linksonder: de vestingwerken van Alghero

- middenonder: Alghero

- rechtsonder: (nog geen) zonsondergang in Bosa Marina

Sardinië, part 2

 

Niet ver van ons verblijf in Tuili ligt een heuvel als een driedimensionale geodriehoek met bovenop een kasteelruine. Na een bijzonder inspannende 'wandeling' hebben we dit Castello della Marmilla bezocht. de uitzichten waren verbluffend, en we hadden het rijk alleen.

Zoals al gezegd, liggen ook de belangrijkste overblijfselen van de Nuraxi-cultuur om de hoek. Dit Nuraxi-complex bestaat uit 5 torens uit de 15e eeuw BCE plus 4 torens uit de 12 eeuw BCE. De restanten van (sommige van) die torens staan nog fier overeind, tot een meter of 15 hoog. Aangezien de ingang niet op de 'begane grond' is maar halverwege de torens, moet er heel wat worden  gekruipdoorsluipdoord in de dikke muren. Het lijkt wel wat op een middeleeuws kasteel, maar dan dus 2500 jaar ouder. Zeer indrukwekkend.

Vandaag hebben we Cagliari bezocht, de hoofdstad van het eiland. Aangename vergane glorie, wellicht met de nadruk op de eerste van die twee.

Na een mooie rit langs de zuidkust zitten we nu in een agritourismo in 'the middle of nowhere', waar men straks naar verluidt heerlijke streekproducten gaat serveren in het bijbehorende restaurant.

Bij de foto:s:

- Boven: Drone boven Castello della Marmilla

- linksmidden: Loes klautert door de Nuraxi-burcht

- middenmidden: de Nuraxi-burcht

- rechtsmidden: vermoeide huizen in Cagliari hebben wat steun aan elkaar (voor zolang...)

- linksonder: Zicht vanaf de Bastione di Saint Remy in Cagliari

- rrechtsonder: De kathedraal van Cagliari

Sardinië, part 1

Voor Loes een weerzien, voor mij een eerste kennismaking: Sardinië. Ons eerste verblijf, de Borgo di Campagna is een rommelige en uitgestrekte boerderij en agritourismo, waar veel onderdelen van vermoeidheid en gebrek aan aandacht uit elkaar dreigen te vallen. Met een positieve insteek kun je het 'rommelige charme' noemen. Het touristenseizoen is duidelijk nog niet op stoom, zodat Loes zich geroepen voelt om de pool schoon te maken (terwijl we niet eens hebben gezwommen).

Het nabijgelegen Olbia is een leuke stad voor een ochtend en een goede koffie, de rest van de dag besteden we aan mooie wandelingen op twee stranden in de buurt. De zon schijnt, maar het loeit dat het waait aan de kust dus een jas of sjaal is niet echt overdreven.

De dag daarna zijn we naar het zuiden gereden via (nou ja, langs...) 'de Grand Canyon van Sardinië', de Gorropu. Het was een mooie tocht, maar wel een van 7 uur, over soms stroperige tweebaanswegen waar altijd wel een vrachtwagen, tractor of camper tussen jou en het ultieme chauffeursgeluk in staat.

Inmiddels zijn we dus in Tuilli, waar veel belangwekkende opgravingen in de buurt liggen van de Nuraxi, een Sardijnse beschaving die heerste van de 19e tot de 9e eeuw vóór de 'gangbare jaartelling' (wat we vroeger vóór Christus noemden). Dat gaan we morgen bekijken, vandaag hebben we een mooie wandeling gemaakt op de 'altoplano' in de buurt.

Bij de foto's:

- linksboven: Loes geeft de pool van de Borgo di Campagna wat TLC

- middenboven: Ook de parasollenverhuur moet nog op gang komen

- rechtsboven: Typisch Sardijns blauw water in de lagune van Puntaldia

- linksmidden: de San Paolo in Olbia

- middenmidden: De Gorropu Canyon

- rechtsmidden: Ons verblijf in Tuilli, de Borgo del Arcangelo

- linksonder:  heilig licht in de San Pietro in Tuilli

- middenonder: het mysterieuze bos van de Altoplano 'Parco della Giara'

- rechtsonder: een soort van meer in het 'Parco della Giara'

Gran Canaria, part 3

Op vrijdag speelt de grootste markt van Gran Canaria zich af in Puerto de Mogan, en dat leek ons een leuke bestemming. Onderweg eerst aangelegd in Arguineguin, ook wel 'Zuid Oslo' genoemd, en inderdaad heb je er een Noorse dokter, Noorse kerk, Noorse pub, enzovoorts. Wij gingen voor de Noorse Cappucino bij Søt Cafe. Waarom al die Noren specifiek naar dit plaatsje komen blijft een raadsel.

In Puerto de Mogan is het gezellig druk. Voor de koopwaar op de markt hoeft dat niet echt, want dat is voornamelijk touristische meuk, een beetje teleurstellend. Het is wel een heel leuk dorp, met veel schattige huisjes en veel bloeiende bomen en planten.

Gisteren hebben we La Fortaleza bezocht, een plek waar de prehistorische Canaren hebben gewoond. De grotten zijn er nog, de prehistorische Canaren niet meer (na de verovering door de Spanjaarden).
En vandaag een mooie wandeling bij de twee (kleine) stuwmeren van Ayagaures. Een prachtige Baranco (kloof) met mooie uitzichten.

Bij de foto's:
- linksboven: de pitoreske straatjes van Puerto de Mogan
- rechtsboven: de duinen van Maspalomas
- midden: zicht vanaf de Mirador El Guriete, met rechts de Fortaleza met prrehistorische nederzettingen
- onderlinks: een van de stuwdammen van Ayagaures
- onderrechts: de kust bij Meloneras (om de hoek van Maspalomas)

Gran Canaria, part 2

Gisteren vroeg uit de veren voor een dagje Las Palmas, de hoofdstad van het eiland. De meest interessante plekken zijn Vegueta, waar de stad ooit is ontstaan, en het naastgelegen Triana.

Vegueta staat vol mooie oude pandjes in autovrije straten en stegen, met hier en daar een middeleeuwse kerk en een lommerrijke plaza. Een heerlijke buurt om ongericht doorheen te banjeren, zeker na een goede koffie bij een hipster-salon als 'Cool Beans'. Triana is minder oud, en heeft aardig wat Art Deco panden, vrijwel allemaal omgebouwd tot brand store of andere hippe winkel. Al met al een behoorlijk cosmopolitische stad, zoals vaker met havensteden natuurlijk.

Vandaag was ons eerste reisdoel de 'Jardin Canario', een botanische tuin in de buurt van Las Palmas. De tuin blijkt twee ingangen te hebben, eentje bovenaan een steile afdaling met waarschuwingsbordjes over eigen risico en zo, en eentje op de valleivloer die probleemloos toegang biedt tot (vrijwel) de gehele plantencollectie. Natuurlijk kwamen we eerst bij de bovenste ingang uit, maar we kregen al snel door dat de afdaling (en daarna de beklimming) een hele kluif zou worden, dus besloten we om dan maar door te rijden naar de anderer ingang. Na deze valse start hebben we ons prima vermaakt in deze prachtge tuin.

Daarna door naar de Caldera de Bandama, een mooi geheel intacte krater waar je in principe omheen kunt lopen (nou ja, klauteren). Wij beperkten ons tot een korte wandeling met een paar mooie uitzichtspunten. In 2020 is de laatste bewoner van de kratervloer, die tot op zijn 93e dagelijks de krater in en uit klom, overleden. Indrukwekkend.

Bij de foto's:
- linksboven: Art Deco in Triana (Las Palmas)
- rechtsboven: Casa de Colon, een museum over de connectie van Columbus met Gran Canaria
- middenlinks: Veguete, Plaza de Santa Ana
- middenrechts: Loes in de Jardin Canario
- onder: de Caldera de Bandama, met in het midden het (inmiddels vervallen) huis van de laatste bewoner

Gran Canaria, part 1

Na een lange reisdag zijn we gearriveerd bij ons verblijf op Gran Canaria. En ook al ligt dat in Maspalomas, het epicentrum van het massatourisme hier, de omgeving bestaat gelukkig vooral uit laagbouw en kleinschalige appartementencomplexen. De sportbars en 'cafe Bolle Jan' liggen op loopafstand, mochten we daar behoefte aan krijgen.

Op de eerste dag hebben we een lange strandwandeling gemaakt door en langs de 'duinen van Maspalomas', een beschermd natuurgebied waar niets mag worden gebouwd, maar waar wel naakt mag worden gerecreeerd (hetgeen vooral kale mannen van middelbare leeftijd schijnt aan te spreken, want dat zijn de enige naakten die je ziet). Mooie woeste zee, en heel veel zon ook, voor de bleke typjes die we op dit moment zijn.

Een dag later (vandaag) zijn we met de auto het binnenland ingetrokken (dus flink omhoog, tot zo'n 1500 meter). Net als op elk eiland met zon zijn hier ontzettend veel fietsers (sommigen met hulpmotor). Maar in tegenstelling tot bijvoorbeeld Mallorca kun je ze hier wél inhalen, dus blijft de wederzijdse overlast beperkt. Bovenop hebben we een mooie wandeling gemaakt bij de Roque Nublo. De wandelgids noemt het 'easy', maar we hebben toch nog flink moeten klimmen en kwamen moe thuis. Wellicht een indicatie dat we de wandeling die als kenmerk 'strenuous' hebben nog eens moeten heroverwegen.

Tot nu toe heerlijk weer, en mooie natuur.

Bij de foto's:
- bovenste twee: zeemist boven de duinen van Maspalomas
- midden: men houdt hier van een uitbundige kerst
- onder links: Loes bij de Roque Nubio
- onder rechts: de Roque Nubio
 

Venetië, Biennale

De biennale van Venetië van 2021 vindt pas dit jaar plaats, vanwege Corona natuurlijk. De naam is niet (eenmalig) gewijzigd in Triennale.

Na de zeer matige 'kunst' die we in Kassel hadden gezien op de Documenta, waren we wel toe aan een mooie tentoonstelling, en Venetië stelde niet teleur.

De eerste dag hebben we besteedt aan twee 'collateral events', exposities van Anish Kapoor in de Accademia en in z'n net aangeschafte eigen Palazzo Manfrin, en van Marlene Dumas in Palazzo Grassi. Bij de schilderijen van Dumas zwabbert onze waardering altijd tussen 'heel goed' en 'heel slecht', en beide waren hier ruim vertegenwoordigd, dus best de moeite waard. Kapoor pakt helemaal uit, met twee tentoonstellingen tegelijk. Die in de Accademia is wellicht het meest prestieus, want daar hebben ze ook werk van Veronese, Titiaan, Tintoretto, Canaletto, enzovoort enzovoort. Maar de expositie in Palazzo Manfrin is nog leuker: een onttakeld en vervallen paleis, wat Kapoor wil opknappen en omvormen tot zijn internationale 'hoofdkwartier', staat vol met zijn werken, die hier heel goed tot hun recht komen. Heel mooi.

De Biennale zelf, in de Giardini en het Arsenaal, was, zoals altijd, een mengelmoes van boeiende zaken en onzin (en alles daar tussenin). Nieuw dit jaar: een gesloten Russisch paviljoen met uit te kluiten gewassen beveiligers eromheen. Het Hongaarse en Duitse paviljoen zaten midden in een verbouwing; de eerste bleef daarom op slot, maar bij de tweede werd uitgelegd dat het hier een kunstproject betrof. Een heel verschillende aanpak dus...

Het paviljoen van Korea was erg mooi, met technologische (bewegende) kunstwerken. De Australische kunstenaarsdelegatie zal zich niet erg geliefd hebben gemaakt; een eenzame gitarist, verlicht door een videowall waarop abstracte vormen werden getoond, liet zijn instrument continue rondzingen, met behulp van 5 Marshall versterkers op standje 11. Tot in de verre omtrek goed te horen als een irritante lage brom. Het paviljoen zelf was meer een 'Tinitus Accademie'.

De Denen toonden duistere beelden van een mengvorm van mens en paard, maar dan dood. Nogal surrealistisch, en dat leek sowieso wel een thema dit jaar. Dali kan tevreden zijn over zijn nalatenschap.

Al met al een heerlijk bezoek.

 

Documenta 15, Kassel

Net als elke 5 jaar, is er in 2022 weer een Documenta expositie in Kassel. Na de opening eerder dit jaar, waren de eerste recensies niet erg positief. En omdat we sowieso toch wel zin hadden om te gaan kijken, zijn we de verdere geluiden over het gebodene maar uit de weg gegaan. We kwamen dus redelijk onvoorbereid aan, al was het natuurlijk niet gelukt om de enorme rel over antisemitische kunstwerken (inmiddels verwijderd) geheel te negeren.

Welnu, het moet gezegd, de thuisblijvers hadden deze keer toch wel gelijk. De curator heeft de samenstelling van de gehele tentoonstelling (met tientallen lokaties) in handen gegeven van het Indonesische kunstenaarscollectief Ruangrupa, waarvan de leden heel veel meningen hebben (over het boze westen en zo), maar weinig of geen vaardigheden om die meningen om te zetten in interessante kunst. Vrijwel alle werken zijn boos,  onbeholpen en knullig. Een heel beroerde combinatie, geheel geschikt voor tussen de schuifdeuren op de lagere school.

Voor zover ze er niet aan toe kwamen om alle expositieruimtes zelf te vullen met hun knutsels, hebben ze (hun vele) vrienden uitgenodigd, ook allemaal met vergelijkbare meningen en (gebrek aan) vaardigheden. Dus na twee-en-een-halve dag kunst kijken hebben we misschien 10 kunstwerken gezien die die naam waardig zijn, en 9.990 waarvoor dat niet geldt.

Desondanks, een citytrip Kassel is altijd wel leuk (best een fijne stad), en het was ook wel aardig om naar de rafelranden van de stad te gaan, waar een oude fabriekshal was omgebouwd tot expositieruimte.

Maar of de Documenta 2027 ons weer uit de stoel krijgt? Afwachten...

Bij de foto's:
- linksboven: Park Kalsaue, the Net Collective, 'Return to Sender' (kledingafval)
- rechtsboven: foto in  de Hübner Areal (vervallen fabriek)
- middenlinks: Ottoneum
- middenrechts: Documentahalle, Baan Noorg Collaborative Arts and Culture, 'The Rituals of Things'
- linksonder: Documentahalle, Wajukuu Art Project
- reechtsonder: Grimmwelt, Agus Nur Amal PMTOH, Tritangtu

Zuid Afrika (Stellenbosch, final)

Onze laatste dag in Stellenbosch zijn we gestart met een lange wandeling in het Hottentots-Holland Mountain Catchment Area ten zuid-oosten van de stad. Een mooi zonnige dag, maar wel met af en toe windvlagen waar we maar nét tegenin konden wandelen. Gelukkig hadden we de tweede helft van de wandeling wind mee. Prachtige tocht.

In de middag hebben we nog even de Botanische Tuin verkend, en ook dat was de moeite waard. Goed, morgen nog wat lummelen in en om Kaapstad, en dan een late avondvlucht terug naar Nederland. Het was al met al een prachtige tocht.

Bij de foto's:
- boven, links: Loes in de Hottentots
- boven, rechts: Ronald in de Hottentots
- onder links: in de Botanische Tuin moet de tuinman te water om de lotus bij te houden
- onder, rechts: Victoria Regina & Nijlgans in de Botanische Tuin

Zuid Afrika, part 4 (Stellenbosch)

We zijn aangekomen op onze laatste verblijfplaats, Stellenbosch. Ons favoriete restaurant van een eerder bezoek, jaren geleden, Oppie Dorp, heeft de Corona-crisis niet overleefd (hoewel Tripadvisor gewoon recente recensies blijft publiceren, hoe zit dat?). Maar verder blijft het een heerlijke stadje, vol Kaapse huisjes, leuke winkels en ontzettend veel studenten.

In het Rubert Museum heeft men veel werk van Pierneef, een schilder die in Zuid Afrika wereldberoemd is, en waavan Loes ook fan is. Daarnaast hebben we twee wijnhuizen in de omgeving bezocht. Niet om hun wijnen te proeven (geen goed idee om 10 uur in de ochtend, dachten we), maar om door de bijbehorende tuinen - al dan niet met kunst - te dwalen. De bewakers aan de poort van de wine estates lijken wel wat beteuterd te kijken als je meldt dat je niet voor de 'wine tasting' komt, maar ze laten je wel door. De tuin van Rustenburg was prachtig, met de indrukwekkende Simonsberg op de achtergrond. De tuin van Delaire / Graff zou, volgens hun website, vol moeten staan met 'indrukwekkende kunstwerken, verzameld door één van de beroemdste kunstverzamelraars ter wereld, de heer Graff zelf'. Daar klopte niet zo heel veel van (hetgeen misschien ook wel te verwachten is als iemand zichzelf zo luidruchtig feliciteert). Maar toch, een mooie plek was het wel.

Bij de foto's:
- boven, links: regenachtig weer in Franschhoek
- boven, rechts: Loes bij werk van Pierneef, in de Rupert Museum
- onder links: de tuin van Rustenburg Wine Estate
- onder, rechts: uitzicht over de Hottentots Holland Mountains vanaf de Delaire / Graff Estate

Zuid Afrika, part 3 (Hermanus)

Op onze laatste ochtend in Kaapstad is het zwaar bewolkt. Maar met onze trek naar het oosten klaart het gelukkig op. De kustroute naar Hermanus leidt eerst langs de sloppen van Khayelitsha (elke bouwval heeft tegenwoordig wel een schotelantenne, dus dat is vooruitgang), 'Strand' (zelden heeft men minder lang nagedacht over een plaatsnaam) en Betty's Bay, waar we de pinguin kolonie hebben bekeken.

Daarna door naar Hermanus, een leuke kustplaats waar men in het seizoen de walvissen vanaf de kust kan observeren. Maar het is nu niet het seizoen (geen grote teleurstelling, want dat wisten we al). Ook zonder uitzicht op walvissen kun je hier mooi wandelen tusen het fynbos langs de rotsachtige kust.

Bij de foto's:
- boven, links: Lion's Head (in CapeTown) in de mist, op de Kloof Nek Road
- boven, rechts: Betty's Bay, met scheepswrak (links) en pinguin (rechtsvoor)
- midden links: Loes als 'cow girl' in koffiestop 'Plaaskombuis' in de Hemel-en-Aarde-valley
- midden, rechts: door onderhoud aan de tweebaanswegen zijn lange stukken éénrichtingsverkeer, met lange wachttijden (10 minuten of meer) tot gevolg
- onder: dit vissersbootje in de haven van Hermanus gaat nergens meer heen (behalve wellicht recht naar beneden).