Venetie, dag 3

Vandaag hebben we het Arsenaal bezocht, de tweede grote tentoonstellingslokatie in de stad.

Een prachtige plek, waar de Venetianen ooit de schepen bouwden waarmee ze hun wereldrijk opbouwen (en waarmee ze trouwens ook de Frankische ridders voor de vierde kruistocht naar het midden oosten brachten, maar hen afzetten in de buurt van Constantinopel, waarna ze hen zover kregen om die stad, hoewel christelijk, te veroveren en vernietigen, omdat ze een handelsconcurrent van Venetie was).

En het was leuk om rond te zwerven in een deel van het arsenaal dat normaal helemaal niet toegankelijk is, nu vrijwel alleen te bereiken per bootje, en (dus?) erg rustig. Met een prachtig paviljoen van Zuid Afrika, waar we de eerste én laatste gasten van de dag leken (nou ja, bijna dan).

Erg leuk: een film van Christian Marclay, samengesteld uit bestaande scenes van (vaak bekende) films waarim een klok te zien is, zodanig gemonteerd dat ze exact gelijk lopen aan de echte tijd.

Op de foto's:
- links boven: maquette van Andro Wekua
- rechts boven: Saoudi Arabische lichtprojecties
- links onder: zwarte ruimte van Haroon Mirza
- rechts onder: Venice by night

Venetie, dag 1 & 2

We maken een korte trip naar Venetië, om de 54e Biennale te bezoeken.

De Biennale beoogt de stand van zaken in de hedendaagse kunst in kaart te brengen. Welnu, zoals immer, verkeert de hedendaagse kunst in opperste staat van verwarring. Dat geeft echter niets, want er is genoeg leuks te zien.

We hebben prachtig zonnig weer (met een koud randje in de avond), en een, voor Venetiaanse begrippen, ruim appartement, dat het echter min of meer zonder daglicht moet stellen omdat het op één hoog in een smalle & hoge steeg ligt. Dat zou dan wel weer het contact met de overburen moeten bevorderen, als die de luiken open zouden hebben tenminste.

De eerste dag hebben we besteed aan de Giardini, één van de twee hoofdlokaties van de Biennale, waar veel landen, waaronder Nederland, elk hun eigen paviljoen(tje) hebben. De meest interresante deze keer:
- Frankrijk, waar Christian Boltanski een soort film-loop van babygezichten op A4-formaat met katrollen en dergelijke door de gehele ruimte loodst.
- Engeland, waar Mike Nelson de meest claustrofobische ruimtes ooit heeft ingericht.
- Japan, waar Tabaimo een soort manga-achtige tekenfilms op vier gekromde wanden projecteert.

Bj de foto's:
- links boven: drukte op het Canal Grande, waar de vaporetteur (niet al te veel) moeite doet alle gondels te ontwijken
- rechts boven: Venetiaans paviljoen, Fabrizio Plessi - Vertical Seas
- links onder: Loes (midden) & Cindy Sherman (links & rechts)
- rechts onder: Japans paviljoen, Tabaimo

Turkije, dag 19

De laatste dag (afgezien van een vliegdag) is aangebroken, en het is zowaar eens bewolkt in Antalya (al blijkt dat maar even te duren).
We bezoeken het Archeologisch Museum, dat nogal afgelegen ligt en van buiten niet veel goeds belooft (er is ook geen hond te bekennen), maar eenmaal binnen komt dat helemaal goed. Een uitgebreide & leuke verzameling oude spullen beginnend bij leistenen pijlpunten, via Lycische graftomben, Griekse vazen, Romeinse beeldhouwwerken, Byzantijnse fresco's tot aan Ottomaanse klederdracht (niet het hoogtepunt van de collectie).

Daarmee hadden we wel weer even voldoende culturele punten gescoord, en voelden we ons gerechtigd een pauze bij het zwembad in te lassen, een pauze die vrij lang heeft geduurd want het was een prettig bad (ook al kijk je uit op de grootste winkelstraat van de stad en werd er op een te hoog, en daardoor vervormend, volume sfeerverhogende muziek gedraaid. Totdat de imam van de naastgelegen moskee zich in de strijd wierp met een luide oproep tot gebed, zoals je die hier overal & altijd hoort rondschallen. In het algemeen, en ook hier, zet men de muziek zachter ten tijde van het imam-gebeuren.

Affijn, straks nog een wandeling door de oude stad, een laatste nacht in de airco, en morgenochtend terug naar een (hopelijk niet zo héél koel) Nederland.

Op de foto's:
- boven : Zicht vanuit Antalya op het Beydaglari Gebergte naar het westen
- linksonder : De Jonge Onderzoeker in het Archeologisch Museum
- middenonder: Het Archeologisch Museum
- rechtsonder: De haven van Antalya met het tot op de vierkante centimeter benutte stadsstrand

Turkije, dag 18

Vandaag hebben we Patara verlaten, voor de laatste lange rit van deze reis. Het plaatsje heeft betere tijden gekend. In de 'hoofdstraat' (een nogal groot woord in dit geval) zijn zo'n 10 restaurantjes, en sommige daarvan blijven geheel leeg tijdens de avondspits. Ik weet nu dat het enige moeite kost om je op de maaltijd te concentreren als je de restaurateur aan de overkant van de straat aldoor eerst hoopvol naar links ziet kijken (waar niemand aan komt), en dan hoopvol naar rechts (waar niemand aan komt), waarna hij de oven nog maar weer eens opstookt in de geheel lege eetzaal (en dan weer van voren af aan).

Patara is ook de geboorteplaats van Sinterklaas. Toen hij daar was uitgekeken, werd hij bisschop in Myra (ook wel Demre, ook wel Kale), een eindje verderop. Daar zijn we, op onze route naar Antalya ook uitgestapt. Van het belang van Sinterklaas voor Nederland merk je niet zo veel. Hij is immers ook uitgegroeid tot dé beschermheilige van Rusland (hmm, die bescherming is weinig succesvol als je het mij vraagt), en dus staan héél véél opschriften in Myra in het russisch. Het 'Russenvrije Hotel' waarmee een Nederlandse reisorganisatie enige jaren geleden adverteerde, zal hier dan wel niet in de buurt liggen, want de hele stad zit er vol mee. In het bijzonder de Sint Nikolaas Kerk, waar de goedheiligman sinds de 4e eeuw begraven lag tot zijn stoffelijke resten in de 11e eeuw door Italiaans tuig werden geroofd en overgebracht naar Bari.

Verderop langs de kust liggen de resten van Phaselis, de laatste opgraving die we hier zullen bezoeken. Net als alle oude spullen langs de zuidkust tussen Dalyan & Antalya ook gesticht door de Lyciërs, ver vóór Homerus, die ze als eerste heeft genoemd. Niet het grootste theater of de meest indrukwekkende bouwwerken, maar wel de mooiste lokatie, want werkelijk prachtig gelegen in een bos aan zee, met een paar pitoreske baaitjes om het af te maken.

Op de foto's:
- linksboven : Lycische graftombe in Myra (enkele millenia vóór Sinterklaas)
- rechtsboven: Fresco's in de Sint Nikolaas Kerk
- linksonder : Loes & Sinterklaas (links)
- rechtsonder: Het aquaduct van Phaselis

Turkije, dag 17

In de buurt van Patara liggen prachtige gigantische zandduinen, een soort Sahara-aan-Zee (hoewel, Loes had het over Vlieland: duinen, breed strand en woeste zee), en daar hebben we deze ochtend twee verschillende wandelingen gemaakt (bovenop & langs de waterlijn). Maar niet te lang en niet te ver, want het wordt hier al snel weer oorverdovend heet.

Daarna hebben we nog even rondgescharreld in Kalkan, een aardig kustplaatsje waar me vooral van zal bijblijven dat je het alleen (met de auto) kunt verlaten middels de moeder-aller-hellingproeven (rood stoplicht op een zeer stevige klim). Wij waren de tweede in lijn, en gelukkig bleken wij niet de enige stuntels, want onze voorganger kwam in het geheel niet weg, sterker nog, kwam zelfs terug, zodat wij ook van lieverlee achteruit moesten om een botsing te voorkomen (hoe zou dat juridisch zitten? Normaal gesproken is het achterop komend verkeer altijd schuldig. Maar wat als je voorganger jou aanrijdt in plaats van andersom?). Affijn, enkele stoplicht-cycli verder hebben we toch beiden het stadje, onder luid kabaal, weten te verlaten.

Op de foto's:
- links : Ronald op wacht
- rechts: Loes tekent in het zand

Turkije, dag 16

Goed, verder naar het Oosten, richting Antalya.

Tussen Dalyan & Patara (onze volgende stop) ligt Fethiye, en daar weer vlak bij ligt Kayakoy, een volledig verlaten Griekse stad uit de 19e eeuw.
Na de Turkse onafhankelijkheidsoorlog van 1923 werden alle christenen in Turkije naar Griekenland verhuisd, en alle moslims in Griekenland naar Turkije.

Aangezien door deze actie veel meer christenen werden getroffen dan moslims, bleven er nadien in Turkije hele dorpen & steden 'over', die daarna nooit meer bewoond zijn. Kayakoy is er zo eentje. Met enkele duizenden verlaten, en inmiddels deels ingestorte, huizen, heerst er bepaald een vreemd sfeertje.

Een recente, commerciëel geïnpireerde poging om het spul (deels) te restaureren stuitte op zo veel verzet dat men het er nu maar bij laat liggen zoals het er al een jaar of 90 bij ligt. Wij troffen er zo goed als niemand, maar het dorp is omsingeld door (niet verlaten) restaurantjes, dus blijkbaar kan het er ook heel druk zijn.

Daarna door naar Patara, vroeger naar het schijnt een hippie-dorp, maar daar is niet veel meer van te merken (of het moest zijn dat ons hotelletje gerund wordt door een Duitse vrouw). Net voorbij het dorp ligt een prachtig zandstrand, maar daar staat vandaag een krachtige bries, dus werden we er letterlijk gezandstraald. Gladder & iets dunner dan voorheen trokken we ons terug in ons hotel.

Op de foto's:
- boven : Het strand van Patara bij windkracht 7
- onder : De verlaten huizen van Kayakoy

Turkije, dag 15

Tot nu toe hadden we de neiging weten te weerstaan om een 'Turtle Trip' te maken. En dat bleek tereht, want terwijl we op ons avondmaal zaten te wachten langs de Dalyan River kwamen de Loggerhead Turtles vanzelf naar ons toe (nou ja, ze bleven wel in het water).

Deze ochtend hebben we ons door een dame-op-leeftijd naar de overkant van de rivier laten roeien, om van daar te voet naar de opgravingen van Kaunos te wandelen. Deze dame bleek onderdeel van een familiebedrijf, dat ons aan de andere kant van de rivier al stond op te wachten (in de vorm van een dame-op-nog-hogere-leeftijd) met het aanbod van koffie, thee, vervoer per tracor of fiets, flessen water, lunchgerechten, etcetera.

Kaunos is prachtig gelegen in het 'waddengebied', langs de rivier, met in de verte zicht op zee & het strand waar we gisteren over spraken. Het onvermijdelijke amfitheater heeft hier als bijzonderheid, dat er sinds de Romeinen enkele bomen wortel hebben geschoten op de tribunes, zodat het zicht op het toneel ernstig wordt gehinderd. Dat weerhoudt de plaatselijke theatervereniging er echter niet van om hier af & toe een voorstelling te geven. Me dunkt dat je er dan vroeg bij moet zijn om een goede plaats te veroveren, want anders wordt het een hoorspel.

Tussen Kaunos & Dalyan bevinden zich een aantal tomben die in de verticale rotswand zijn uitgehouwen. Mooi, maar alleen te bekijken van afstand of met een touwladder (die wij niet bij ons hebben).

Op de foto's:
- boven : Het amfitheater van Kaunos, met opdringerige bomen
- linksonder : Loggerhead Turtle in de Dalyan River (let op het neusje)
- middenonder: Op de Dalyan River
- rechtsonder: Graftomben nabij Kaunos

Turkije, dag 13 & 14

Gisteren zijn we uit Pamukkale vertrokken en weer teruggekeerd naar de kust. Maar waar we eerder aan de westkust zaten, zitten we nu in het zuiden, in Dalyan, een bescheiden dorpje aan de 'Dalyan River' (dus dat zegt nog niet zo heel veel). We zijn terecht gekomen in het hotel(letje) van een Nederlands sprekende Fransman die hier sinds 4,5 jaar woont, en die erg goed op zijn gasten let en erg graag grapjes met ze maakt.

Het unieke van dit gebied is dat het 'waddig' is (op z'n Turks dan), met een mengeling van zoet & zout water, twee meren die met elkaar en met de zee in verbinding staan, een heel moerassig gebied met rieteilanden daar tussenin, en een ongerept strand van enkele kilometers lang. Dat strand is de natuurlijke habitat van de 'loggerhead turtle' (door Google Translate eerst als 'domkop' vertaald, maar daarna als 'Valse Karetschildpad'. Wie het weet mag het zeggen), want die komt hier in de buurt aan land om haar eieren te leggen.

Gelukkig nog wel, want het gebied is alleen behouden gebleven door de inzet van een fanatieke Britse die hier in de buurt woonde, en die net op tijd een telegram op het juiste bureau van het Wereld Natuurfonds wist te krijgen toen ze de buldozers het strand op zag rijden om daar eens een lekker groot hotel neer te zetten. Nu is het beschermd gebied, en mag je er alleen overdag komen, en alleen op bepaalde delen van het strand.

De ochtend hebben we op dat strand, Iztuzu Beach, doorgebracht, totdat de hoeveelheid zon die door het rieten parasolletje dringt ons te veel werd. Morgen maar weer eens cultuur (want Romeinse opgravingen heb je hier ook in de buurt).

Op de foto's:
- boven : Zicht op Iztuzu Beach en het achterliggende waddengebied
- linksonder : Sommige delen van het strand zijn 'out of control'
- rechtsonder: Alles in gereedheid voor de strandwacht, maar helaas

Turkije, dag 11 & 12

Jammer om ons mooie hotel in Kusadasi achter ons te laten, en de fraaie tuin met magnoliaboom & jasmijngeuren. Maar de plaats zelf is geen reden om te blijven. Op dus naar Pamukkale, alweer een plek die op de UN werelderfgoedlijst staat (niet om Pamukkale te dissen, maar leidt die lijst langzamerhand niet een beetje aan inflatie?). Men komt hier voor de bijzondere kalksteenformaties en de overblijfselen van Hiërapolis, een grote Romeinse & Bijzantijnse stad. Maar men komt toch vooral overdag, met tourbussen tegelijk, om daarna snel terug te keren naar de kust. Dus in de avond is het hier verrassend rustig (wat dan wel weer jammer is voor al die hoopvolle restauranteigenaren die in hun optimisme nog wat extra tafeltjes hebben bijgeplaatst maar intussen met lede ogen moeten aanschouwen hoe de volle bussen weer vertrekken vóór het avondmaal).

We zitten in hotel Han-Tur, dat rechtstreeks zicht biedt op de indrukwekkende kalksteenheuvels, als er tenminste geen bussen voor staan. De hele dag zien we in de verte een 'mierenpaadje' van wandelaars langs de witte heuvel trekken. En deze ochtend liepen we er zelf.

Want onze hotelbaas bracht ons deze ochtend, in onze eigen huurauto (hmmm, risicootje, want we hebben vast geen toestemming van EuropCar om daar iemand anders in te laten rijden. Maar het ging goed (geloof ik)) enkele kilometers bergop, naar de 'noordelijke ingang' van Hiërapolis. Vandaar zijn we in enkele uren de heuvel afgewandeld, in het begin tussen héél veel Romeinse tomben en zo goed als geen levenden. Verderop kantelden die verhoudingen, en zagen we eigenlijk vooral mensen in zwemkledij, omhoog klauterend naar het 'Romeinse Bad' dat nog steeds operationeel is (ook al schijnt er hier en daar een omgevallen zuil in het water te liggen). Ook in de tijd van de Romeinen was het al een kuuroord. De witte kalkafzetting doet denken aan een soort 'grotten van Han', maar dan in de open lucht. Strenge Mannen met Fluitjes zorgen ervoor dat iedereen zijn schoenen uittrekt, om het gesteente niet (meer) te beschadigen (dan nodig is). Voorzichtig schuifelend bereikten we de uitgang, met héle schonen voeten (voor zolang als het duurt).

Op de foto's:
- boven : Rode kalksteen in Karahayit
- links : Kusadasi, zonsondergang achter Samos
- midden: Hiërapolis, Necopolis, Ronald ligt proef
- rechts: Loes leunt tegen de kalkafzettingen van Pamukkale
- onder : Pamukkale

Turkije, dag 9 & 10

Schreven we eerder nog dat we de enige allochtonen waren, nu we zijn aangekomen in Kusadasi is dat volledig omgeslagen. We zitten hier omdat het in de buurt ligt van Ephesus, de grootste Griekse / Romeinse archeologische site ter wereld, en de laatste woonplaats van Maria (dé Maria).

Kusadasi is volledig uit z'n voegen gegroeid doordat hier continue grote cruise-schepen aanleggen, die honderden touristen in bermuda-shirt en op slippers voor enkele uren de kade op sturen. Veel verschillende talen hoor je hier spreken en je ziet ook behoorlijk wat mensen op straat met een plastic armbandje van het 'all-inclusive-resort' waar ze verblijven maar nu even uit zijn losgelaten. Wij hebben een prachtig authentiek hotel (een verbouwd Ottomaas huis, 140 jaar oud, rondom een binnentuin) weten te vinden, al was het wel een klus om het te bereiken omdat we met de auto door akelig steile & akelig smalle straatjes moesten navigeren. Voor iemanden die niet gewend zijn te schakelen (zoals wij) is dat wel een beetje veel hellingproef (om & om in z'n vooruit & z'n achteruit, en intussen rekening houdend met een telkens veranderd scala van scootertjes & kinderwagens om je heen).

Deze ochend al vroeg naar Ephesus. Maar genoeg andere Nederlanders, Duitsers, Britten, Italianen, Spanjaarden, Israeliers, Japanners & Amerikanen waren op het zelfde idee gekomen, dus heb je het terrein echt niet voor jezelf (zoals dat bijvoorbeeld in Bergama wel vrijwel het geval was). Bovendien speelt zich elk kwartier 'De Intocht Van Cleopatra' af, gevolgd door een dansje dat we al kenden van de videoclip van de Bangles voor hun hit 'Walk Like An Egyptian', en een gladiatorengevecht met plastic zwaarden. En dat alles voorafgegaan & gevolgd door Trompetgeschal (uit de verborgen speakers) van Ben Hur-allure.

Maar toch, maar toch. Als je je al die mensen voorstelt in togas en op Romeinse sandalen, dan kun je je bijna voorstellen hoe een Romeinse stad van meer dan 200.000 mensen functioneerde in de 1e of 2e eeuw. Enkele huizen van vermogende bewoners zijn in behoorlijk goede staat opgegraven, en laten zien hoe bijna elke kamer was voorzien van mooie mozaïeken & fresco's. En het grote amphitheater (voor 25.000 personen) & de bibliotheek zijn ook behoorlijk goed bewaard.

Dit soort opgegraven steden liggen altijd tegen heuvels aan, en hoe groter de opgraving hoe groter de klimpartij. Dus na onze inspanningen waren we wel toe aan twee Diet Coke's (R) & bronwater + Turkse Koffie (L) in het slaperige (het was dan ook op het heetst van de dag) Selçuk, waar men niet opkijkt van een ooievaar meer of minder.

Op de foto's:
- linksboven : Loes op de binnenplaats van Villa Konak in kusadasi
- rechtsboven: Ephesus, de 'bibliothek van Celsus'
- linksonder : 'Intocht van Cleopatra' (32 maal daags), die hier een winter schijnt te hebben doorgebracht
- rechtsonder: L&R in de rol van Cleopatra & Marcus Anthonius (generale repetitie)

Turkije, dag 7 & 8

Gisteren hebben we niet zo héél veel uitgespookt. Vanuit Assos hebben we een kleine 200 kilometer de kust gevolgd (zuidwaarts), en begonnen toen om ons heen te kijken voor een volgende verblijfplaats. Omdat de temperatuur elke dag weer boven de 30 graden oploopt en de zon genadeloos aan een wolkenloze hemel staat te branden zoeken we een verblijf met mogelijke verkoeling door een zwembad of de zee, omdat het daar altijd wel wat waait. Stadje Ayvalik vonden we te druk. Net onder Ayvalik lag een kandidaat, gevonden op internet. Maar de 'Etap Altinel Hotel' bleek rondom het zwembad één grote kermis voor Turkse kindertjes met een constante discodreun & 'activiteiten-begeleiders'. Een ander hotel om de hoek was weliswaar rustiger, maar alleen te boeken in combinatie met drie maaltijden per dag (en het onrustige geroezemoes voor de lunch was net begonnen). Dan maar eens verderop proberen.

In Dikili hebben we uiteindelijk aangemeerd in het 'Sun Set Hotel', met zwembad, zand & zee voor de deur. Daar hebben we de rest van de dag gebruik van gemaakt. De tuin, grenzend aan zee was een prachtige plek om het avondeten te nuttigen, terwijl we de zon achter Lesbos zagen zakken.In de koelere avond komt het stadje tot leven. Veel eettentjes, cafe's en verkoopstandjes met van alles en nog wat met een hoog Wibra gehalte.

Deze ochtend zijn we naar Bergama afgereisd, vroeger Pergamon geheten. Gesticht door Lysimachus, een generaal uit het leger van Alexander de grote, in 300 voor Christus. Sindsdien een belangrijke stad tot enkele eeuwen na Christus, en behoorlijk goed bewaard (zeker beter dan Troje). In 200 v Chr. hadden ze er een bibliotheek die in omvang die van Alexandrië naar de kroon stak.

Zoals dat vroeger ging, zijn de mooiste stukken steen (beeldhouwwerk, mozaïeken) afgevoerd naar Westerse Musea. De complete 'Tempel van Zeus' hebben we onlangs nog gezien in het 'Pergamon Museum' in Berlijn. Nu hebben we dus ook de plek gezien waar die tempel eigenlijk hoort te staan.

De Akropolis van Pergamon lijkt uitgerust voor grote aantallen toeristen. Zo is er bijvoorbeeld een kabelbaan aangelegd om de top van de heuvel comfortabel te kunnen bereiken. Maar zo héél veel toeristen troffen wij er niet, en slechts een deel daarvan is 'allochtoon' (in deze context: niet-Turks. Natuurlijk troffen we wel een bus met de onvermijdelijke Japanners). Op de plaatsen waar we verblijven (Dikili, Assos, Iznik) treffen we eigenlijk helemaal geen 'allochtonen'. Dus hoewel Turkije tegenwoordig in de Top 3 van vakantiebestemmingen voor Nederlanders schijnt te staan, worden wíj nogal aangestaard, met onze lengte & 'witte' haren. Is niet erg.

Op de foto's:
- linksboven : de resten van de 'Tempel van Zeus', een deel staat in Berlijn
- rechtsboven: Loes op de Tempel van Dionysos
- linksonder : Ronald is klaar voor zijn voordracht (het vlekje onder het midden), maar er is geen publiek (er is\was toch ruimte voor 10.000 man)
- rechtsonder: zo gaan de meer behoudende locals te water.

Turkije, dag 6

Vandaag zijn we naar Troje geweest. Sommigen kennen het van Homerus, anderen van Sinead O'Connor en weer anderen van de gelijknamige film met Brad Pitt. Het is hoe dan ook een beroemde plek, waar zich zo'n 1700 jaar voor Christus een beroemd gevecht heeft afgespeeld. Lang heeft men gedacht dat Homerus de boel bij elkaar had verzonnen, maar Schliemann, een combinatie van archeoloog, schatgraver & charlatan was er van overtuigd dat Troje echt bestaan moest hebben, en hij dacht zelfs te weten waar hij moest zoeken. In 1870 begon hij met graven (op een manier die latere generaties archeologen flink hebben veroordeeld). En hij ging voortvarend te werk: een geul van (tot) 17 meter diep & (tot) 40 meter breed, dwars door de oude nederzetting. Daarmee kwam hij, zonder dat hij het doorhad, niet terecht in het Troje van Hector (1700 voor Christus) maar 5 Troje's daarvoor (2950 voor Christus). Het goud dat hij daar vond smokkelde hij het land uit en hing hij om zijn vrouw (een Griekse postorderbruid), hetgeen een beroemde foto heeft opgeleverd.

Van Troje staat niet zo héél veel meer overeind, maar het is toch een inspirerende plek om gezien te hebben. Na een lunch in Canakkale hebben we in de middag wederom de koude zee getrotseerd.

Op de foto:
- links: Ronald In het houten paard (replica, het origineel had geen ramen)
- rechts: Loes in de hoofdstraat van Troje VI